Dobiega końca roczny program edukacyjno-artystyczny „Elementarz sejneński”, realizowany przez Ośrodek „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” w Sejnach we współpracy ze Szkołą Podstawową w Sejnach. Przez cały rok niemal 180 uczniów szkół podstawowych z Sejneńszczyzny uczestniczyło w intensywnej i uważnej podróży ku kulturze własnego miejsca.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
Punktem wyjścia były Sejny jako Małe Centrum Świata – miasto, w którym od wieków krzyżują się języki, religie i tradycje. Program zapraszał dzieci do odkrywania tej wielogłosowej historii poprzez sztukę: literaturę, muzykę, plastykę, rzemiosło, teatr i działania interdyscyplinarne. Warsztaty, spotkania z mistrzami, koncerty, spektakle oraz liczne wyjazdy edukacyjne prowadziły od lokalnych opowieści do konfrontacji z profesjonalną sztuką w filharmoniach, teatrach i muzeach Warszawy, Suwałk i regionu – często był to pierwszy taki kontakt w życiu uczestników.
Ważną częścią programu była praca z dźwiękiem i muzyką. Dzieci słuchały miasta i natury, nagrywały dźwięki Sejn i okolic, tworzyły własne kompozycje, poznawały instrumenty dawne i współczesne oraz świat muzyki klasycznej. Uczestniczyły w koncertach, spektaklach muzycznych i baletowych, odwiedzały studia nagraniowe oraz Polskie Radio, ucząc się, jak powstaje dźwięk – od ciszy po formę sceniczną.
Równie istotne były działania plastyczne i rękodzielnicze. Uczniowie pracowali z tkaniną, papierem i obrazem, poznając tradycyjne techniki tkackie regionu, rzeźbę, grafikę, fotografię oraz współczesne formy wypowiedzi artystycznej. Uczyli się „czytać” obrazy, patrzeć uważnie i opowiadać historie językiem sztuki. Spotkania z artystami i wizyty w galeriach oraz muzeach – także w Warszawie – poszerzały ich spojrzenie na sztukę dawną i współczesną.
Program obejmował także edukację literacką i opowieść – pracę z tekstem, pamięcią miejsca i narracją. Dzieci poznawały historie zapisane w biografiach pisarzy „stąd” – od Antanasa Baranauskasa, poprzez Morisa Rosenfelda, skończywszy na Czesławie Miłoszu, ucząc się, jak słowo może budować mosty między przeszłością a teraźniejszością.
Szczególne miejsce zajmowało wielokulturowe dziedzictwo Sejn i regionu. Uczniowie odkrywali historie Polaków, Litwinów, Żydów, Romów i Staroobrzędowców. Dowiadywali się, kim byli Żydzi sejneńscy oraz np. czym jest szabat i menora, co pogłębiła wizyta w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie. Kulturę litewską, jej sztukę i literaturę poznawali m.in. w Litewskim Muzeum Kultury Ludowej w Puńsku. Z historią Staroobrzędowców – reformą patriarchy Nikona i codziennością tej wspólnoty – spotykali się w molennie w Gabowych Grądach, a muzycznym dopełnieniem były pieśni starowierskie i spotkanie z zespołem Riabina. Program uzupełniały wyjazdy do Muzeum Okręgowego w Suwałkach na wystawę archeologiczną poświęconą Jaćwingom.
„Elementarz sejneński” był zaproszeniem do czynnego uczestnictwa w kulturze. Dzieci nie tylko poznawały sztukę, lecz same stawały się jej twórcami. Powstawały muzyczne pejzaże, tkaniny, rysunki, grafiki, rzeźby i obiekty inspirowane historią miejsca i doświadczeniem wspólnej pracy. Te drobne dzieła – tworzone z czułością i uważnością – stały się materialnym śladem całorocznej drogi.
Zwieńczeniem programu było święto „Elementarza sejneńskiego” oraz wystawa–instalacja, prezentująca rezultaty pracy i mapę artystycznych podróży. Powstał także katalog dokumentujący spotkania, działania i wydarzenia.
„Elementarz sejneński” pokazał, że wczesna edukacja ku kulturze realnie zmienia młodych ludzi: rozwija wrażliwość, uczy uważności i współpracy, wzmacnia więź z miejscem zamieszkania oraz świadomość, że wielokulturowość Sejn jest żywym dziedzictwem i wspólną wartością.
Fot. Pogranicze
