Tygrys z Sundarbanów, step kazachski po rozpadzie ZSRR, Bałkany widziane polskimi oczami, pogranicza od Podlasia i Suwalszczyzny po Tuwę. Cztery sierpniowe dni w Budzie Ruskiej wypełnią się rozmowami o literaturze i podróżach.
Festiwal Literacki Patrząc na Wschód odbędzie się w dniach 13–16 sierpnia 2026 roku pod dobrze znanym jego bywalcom adresem Buda Ruska 16, czyli w gospodarstwie agroturystycznym nad Czarną Hańczą. Wstęp na wszystkie spotkania jest bezpłatny.
Reportaż jako mapa świata
Tegoroczny program to przegląd polskiej literatury faktu, która sięga dalej niż Europa. Mateusz Marczewski opowie o swojej najnowszej książce Pasażerowie. Ayahuasca i duchy Amazonii, a także poprowadzi słuchowisko dla dzieci na podstawie przygodowej powieści Na krańcach świata. Przebudzenie. Emilia Sułek zabierze uczestników do Kirgistanu reportażem Baranie oko, Jędrzej Morawiecki — na Syberię z książką Szykuj sanie latem. Wojciech Górecki przedstawi Kazachstan w Wiecznym państwie — reportażu o narodzie nomadów, który po rozpadzie Związku Radzieckiego balansuje między cieniem Rosji a własną tożsamością, przemierzając tysiące kilometrów stepu od poligonu atomowego w Semipałatyńsku po znikające Morze Aralskie. Joanna Czeczott zamknie festiwal rozmową o Ciszy nad stepem — kolejnym spojrzeniu na Kazachstan i pamięć o Rosji.
Marta Sawicka-Danielak przyjedzie z Okiem tygrysa — wielowątkowym reportażem o Sundarbanach, ostatnich lasach namorzynowych Indii, gdzie tygrys jest zarazem bogiem i zagrożeniem, a autorka zadaje pytania o cenę, jaką przyroda płaci za ludzką wyobraźnię.
Wschód bliższy i dalszy
Festiwal nie omija własnego podwórka. Monika Radzikowska, której Opłotki. Zapiski z pałętania się po pograniczach ukazały się nakładem suwalskiego wydawnictwa Paśny Buriat i doczekały się właśnie suwalskiej premiery, opowie o wędrówce przez miejsca leżące na styku kultur — od Podlasia i Suwalszczyzny po Mongolię i Tuwę. Krzysztof Snarski, kustosz Muzeum Okręgowego w Suwałkach, zabierze uczestników na spacer śladami staroobrzędowców nad Czarną Hańczą, a w niedzielę poprowadzi rozmowę o subiektywnym przewodniku etnograficznym po Suwalszczyźnie. Panel o wydawnictwach małych muzeów regionu — z udziałem przedstawicieli Węgorzewa, Ścibiorek, Suwałk i suwalskiej Budy Ruskiej — odbędzie się w sobotę w galerii fotografii na podwórku.
Adam Balcer i Rigels Halili porozmawiają o polskim śladzie w kulturze Bałkanów Zachodnich. Karolina Cieślik-Jakubik opowie o Iranie — historii, kulturze i społeczeństwie. Marek Jeziorski zabierze do Albanii lat minionych książką Hotel Dajti.
Dla dzieci i dla miejsca
Festiwal, poza dobrze znanym charakterem otwartych i inspirujących rozmów, wprowadza silny nurt dziecięcy. Grzegorz Kasdepke, autor serii Detektyw Pozytywka, spotka się z najmłodszymi czytelnikami i podpisze książki. Agnieszka Malczewska poprowadzi warsztaty ilustratorskie — w czwartek kolażu, w sobotę cyjanotypii. Paulina Polcyn-Nowacka zaprosi dzieci do tworzenia ilustracji w plenerze. Klimatolożka Dorota Matuszko w niedzielę odpowie na pytanie, co można zobaczyć w chmurach — i pokaże, jak chmurę zrobić samemu. Przez cały festiwal będzie też działać gra literacka w terenie, bez wcześniejszych zapisów. Wspinaczkowy klub Piżmakowe Wiewióry uruchomi ściankę w pobliskiej świetlicy wiejskiej.
W piątek wieczorem Teresa Świerubska, dyrektorka Suwalskiego Parku Krajobrazowego, pokaże fotograficzny portret parku, a o 22.30 na ekranie pojawi się film W krainie Hańczy. 50 lat Suwalskiego Parku Krajobrazowego w reżyserii Zdzisława Folgi.
Festiwal zamknie w niedzielę wieczorem wspomnienie Andrzeja Strumiłły — czytanie jego Słowa i projekcja dokumentu Odcienie miłości.
Informacje praktyczne
Zapisy na warsztaty dla dzieci (miejsca limitowane): festiwalpatrzacnawschod@gmail.com. Kontakt organizacyjny: budaruska@wp.pl. Wstęp do Galerii Fotografii i Muzeum Mongolii w trakcie festiwalu bezpłatny.
