Gościem krasnogrudzkiej kawiarni „Piosenka o porcelanie” był w ostatni piątek, 18 marca Adam Bartosz, autor książki „Galicyjskim szlakiem chasydów”. Autor publikacji na osi Tarnów – Bobowa – Nowy Sącz odnalazł fascynujące opowieści z przeszłości, które zaowocowały podróżami aż za Ocean.
Autor: Iwona Danilewicz
Adam Bartosz, przyjaciel i współpracownik sejneńskiego „Pogranicza” od 20 lat, jest też autorem pierwszej książki wydanej przez Oficynę Pogranicza, zatytułowanej „Nie bój się Cygana”. Jak wspominał w Miłoszowym dworze, Sejny po raz pierwszy – przed wieloma laty – określił jako „koniec świata”. Jako student nie mógł przypuszczać, że jednym z wyników jego pracy zawodowej będzie „pomnik pamięci”. To samo, co od ponad dwóch dekad zajmuje „Pogranicze”, włączające do swojej pracy kolejne pokolenia.
W publikacji wydanej przez wyd. Austeria w 2015 roku Bartosz snuje opowieść o rabinach z kręgu sądecko-bobowskiego. Swoją książkę zadedykował m.in. „cieniom Żydów galicyjskich”, co nie pozostaje bez znaczenie w kontekście procesu przywracania pamięci. Jak wspomina – Żydzi w przedwojennym Tarnowie stanowili 45 proc. mieszkańców miasta. Po wojnie ta społeczność przez długi czas nie doczekała się jakiejkolwiek wzmianki, pomimo tego, ze pod Tarnowem znajduje się największa zbiorowa mogiła Żydów. W latach 80. XX wieku z inicjatywy Adama Bartosza w Tarnowie odbyła się pierwsza wystawa dotycząca tematyki Zagłady i ofiar.
W nietypowym „przewodniku”, jakim jest również książka „Galicyjskim szlakiem chasydów”, Adam Bartosz sięga po dokumenty, fotografie i pamięć – osobistą narrację i wspomnienia ludzi związanych z regionem. Wreszcie – sięga po znakomite anegdoty, podkreślające charakter i cechy tamtej zbiorowości. Opisuje żydowskie pielgrzymki do Polski, ale wspomina też o pozostałościach, czy raczej udanej próbie przeniesienia żydowskiej Galicji na Brooklyn.
Odeszli ostatni świadkowie minionego żydowskiego życia, ale ich dawny umarły świat galicyjskich Żydów dziś się odradza. Zaczyna żyć życiem, które jeszcze dwie dekady temu nie bardzo można było przewidzieć. Dziś nie ma już niemal wcale zaniedbanych żydowskich cmentarzy. Nie tylko zabezpieczono na nich to, co ocalało, lecz powstały także nowe ogrodzenia, zatrudniono na stałe dozorców, buduje się nowe ohele, na bramach zawisły tabliczki informujące, gdzie można się zgłosić po klucz.
Fragment książki „Galicyjskim szlakiem chasydów sądecko-bobowskich”, rozdz. „Dawny świat odżywa”.
Spotkanie z Adamem Bartoszem prowadziła w Krasnogrudzie Małgorzata Sporek-Czyżewska.
Adam Bartosz antropolog, cyganolog, dyrektor Muzeum Okręgowego w Tarnowie w latach 1980-2012. Jego zainteresowanie historią i kulturą Romów zaowocowało stworzeniem oryginalnej kolekcji romskiej w Muzeum Okręgowym w Tarnowie, którą później wykorzystał do urządzenia w 1990 r. pierwszej w świecie stałej ekspozycji „Historia i kultura Cyganów/Romów”, obecnie uważanej za stałe „muzeum romskie”.
Jest autorem wielu rozpraw, artykułów i książek o Romach wydanych w Polsce i za granicą oraz wystaw o tematyce nawiązującej do mniejszości narodowych, zwłaszcza romskiej i żydowskiej. Uczestniczył etnologicznych ekspedycjach naukowych, szczególnie interesując się społecznościami romskimi na Bałkanach. Przebywał na stypendiach naukowych poświęconych problematyce mniejszości narodowych m.in.w Stanach Zjednoczonych, w Wielkiej Brytanii, w Indiach.
Jest pomysłodawcą, a także organizatorem wielu zdarzeń kulturalnych i społecznych umacniających poczucie tożsamości polskich Romów i promujących różnorodności kulturowe, w tym „Międzynarodowego Taboru Pamięci Romów” i „Galicjaner Sztetl”. Należy do Stowarzyszenia Romów w Tarnowie i jest członkiem Podzespołu do Spraw Romskich przy MSWiA. Jego szerokie zainteresowania etnograficzne obejmują również prace z zakresu polskiej kultury ludowej.
Fot. Niebywałe Suwałki – Marcin Tylenda
