Działania inicjatorów przeprowadzenia referendum lokalnego w województwie podlaskim w sprawie budowy regionalnego portu lotniczego są ewenementem w skali kraju. Po pierwsze, inicjatywa miałaby zostać przeprowadzona na terenie województwa. Takie referenda przeważnie się nie zdarzają; zazwyczaj referenda lokalne przeprowadzane są w gminach. Wyjątkowość inicjatywy polega również na tym, że nie zdarzyło się jeszcze, aby sprawa przeprowadzenia referendum trwała tak długo. Trudno to sobie wyobrazić, ale inicjatorzy referendum rozpoczęli swoje działania jeszcze w 2014 r.
Źródło: Tomasz Zakrzewski, referendumlokalne.pl
Historia referendum w pigułce
Wszystko rozpoczęło się od tego, że Sejmik Województwa Podlaskiego, podejmując decyzję w sprawie wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum, przekroczył ustawowy termin, w jakim taka decyzja powinna zapaść (30 dni od daty złożenia wniosku). Działanie radnych sejmiku zaskarżone zostało do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Sad uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i referendum nie powinno być przeprowadzane. Naczelny Sąd Administracyjny, który zajmował się sprawą w II instancji, nie zgodził się z WSA, wskazując, że sąd powinien ponownie zająć się sprawą, uwzględniając wytyczne NSA. Ostatecznie WSA w Białymstoku po ponownym rozpatrzeniu sprawy uznał, że referendum w sprawie budowy lotniska regionalnego nie może zostać przeprowadzone. Orzeczenie to zostało zaskarżone przez inicjatorów referendum i ponownie trawiło do NSA. Naczelny Sąd Administracyjny w lutym 2016 r. uznał, że WSA błędnie rozstrzygnął sprawę i nakazał ponownie rozpatrzenie sprawy. Rozprawa przed WSA w tej kwestii została wyznaczona na 18 maja 2016 r.
Na czym polega problem z podlaskim referendum?
Aktualnie spór toczy się wokół tego, czy w referendum – w tym wypadku wojewódzkim – mogą być rozstrzygane takie kwestie jak budowa lotniska regionalnego. WSA, analizując sprawę, stwierdził, że referendum ma charakter opiniotwórczy i nie można na jego podstawie nakazać organom województwa przystąpienia do realizacji inwestycji w postaci budowy lotniska. WSA dodatkowo wskazał, że wydawanie decyzji o lokalizacji lotnisk należy do kompetencji Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, co dodatkowo ma sprawiać, że referendum nie może być przeprowadzone. W odpowiedzi na te argumenty NSA uznał, że referendum potraktowane jako opiniodawcze nie prowadzi do rozstrzygnięć sprzecznych z polskim prawem.
Ograny województwa kontra mieszkańcy
Na sprawę istoty podlaskiego referendum należy spojrzeć inaczej. Błędem jest rozdzielanie kompetencji mieszkańców do podejmowania decyzji w danej sprawie z kompetencjami organów samorządu województwa. Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (art. 5) stanowi, że mieszkańcy województwa podejmują rozstrzygnięcia w głosowaniu powszechnym (w drodze wyborów i referendum) lub za pośrednictwem organów samorządu województwa. Oznacza to, że niezależnie od tego, w jakiej formie podejmowana jest decyzja (czy przez referendum czy za pośrednictwem organów), to i tak każdorazowo jest to decyzja mieszkańców województwa. Skoro organy samorządu województwa mogłyby własnymi decyzjami doprowadzić do budowy lotniska, to tym samym decyzja ta może zapaść w referendum. Za każdym razem będzie to przecież decyzja mieszkańców.
