Od tygodni trwają przygotowania, za kilka dni nadejdzie moment kulminacyjny akcji. W dniach 10–12 lipca nurkowie przy współpracy z Fundacją Naukowe Badania Podwodne podejmą próbę wydobycia starej sieci rybackiej zalegającej w jeziorze Hańcza na znacznej głębokości. Ta operacja to też próba nagłośnienia problemu, o którym w Polsce wciąż mówi się za mało.
Porzucone lub zagubione narzędzia połowowe, tak zwane sieci widma, to jedno z najbardziej podstępnych zagrożeń dla ekosystemów wodnych. Wykonane z tworzyw sztucznych, nie rozkładają się przez dziesięciolecia. Co gorsza, przez cały ten czas robią to, do czego zostały stworzone: łowią. Wpadają w nie ryby, ale też ptaki i inne zwierzęta. Z czasem sieci rozpadają się na fragmenty i zasilają wody mikroplastikiem. Pozostają osadzone na dnie, gdzie mogą wpadać w nie ryby, a z czasem są zasypywane osadem dennym.
O sieciach widmach mówi się najczęściej w kontekście Bałtyku, skąd w ciągu ostatnich kilkunastu lat wyłowiono setki ton porzuconego sprzętu połowowego. Problem nie kończy się jednak na morzu. Stare sieci zalegają również na dnie polskich jezior, także tych najcenniejszych przyrodniczo. Tyle że tam rzadko ktokolwiek po nie sięga. Zwłaszcza gdy leżą tak głęboko jak w Hańczy.
„Sieci widma są zagrożeniem nie tylko dla środowiska, ale także dla zdrowia i życia ludzi korzystających z wód. Porzucone narzędzia połowowe — dryfujące, zaczepione o dno albo zakotwiczone przy brzegu — potrafią przez długi czas nadal działać jak pułapki. Przyławiają ryby i inne organizmy wodne, wypełniają się nimi, opadają na dno, a po rozkładzie uwięzionych zwierząt znów mogą się unosić i generować kolejny przyłów. Dlatego wydobycie takiej sieci z Hańczy jest ważną interwencją, ale równie ważne jest myślenie systemowe: lepsze znakowanie narzędzi połowowych, skuteczniejsze reagowanie na ich utratę i jasny obowiązek usuwania porzuconych sieci z wód. To odpady niebezpieczne — dla przyrody, dla zwierząt i dla ludzi” — mówi Piotr Nieznański z Fundacji Code for Green.
Jezioro Hańcza na Suwalszczyźnie to akwen wyjątkowy w skali kraju i całego kontynentu. Z głębokością sięgającą 108,5 metra (oficjalnie) jest najgłębszym jeziorem Polski i całego Niżu Środkowoeuropejskiego. Słynie z wyjątkowo czystej, przejrzystej wody i kamienistego dna. Od dziesięcioleci objęte jest ochroną rezerwatową i leży w sercu Suwalskiego Parku Krajobrazowego, najstarszego parku krajobrazowego w Polsce, który w tym roku obchodzi jubileusz 50-lecia istnienia. Tym bardziej bolesny jest fakt, że na dnie tej perły polskiej przyrody od lat zalega stara sieć rybacka.
Ekipa Fundacji Naukowe Badania Podwodne od miesiąca regularnie pojawia się nad Hańczą, prowadząc rozpoznanie i przygotowania. Właściwa próba wydobycia sieci zaplanowana jest na 10–12 lipca. Nurkowie planują unieść sieć z dna przy pomocy idrodyn – elastycznych zbiorników wypełnianych gazem, które działają jak podwodne balony wydobywcze. Celem akcji jest usunięcie porzuconego sprzętu połowowego, który stanowi realne zagrożenie dla ekosystemu jeziora, oraz poprawa stanu środowiska jednego z najcenniejszych przyrodniczo akwenów w Polsce.
Realizacja przedsięwzięcia jest możliwa dzięki wsparciu darczyńców i partnerów: Fundacji Dzika Polska, Fundacji Code for Green oraz Stowarzyszenia Miłośników Suwalskiego Parku Krajobrazowego „Kraina Hańczy”.
Patronatu akcji udzieliła Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku. Wsparcie pochodzi również od partnerów technicznych i sponsorów: Santi, XDEEP, Seacraft, Wiśniowski, Bramet, Bator Dive, Atlantis Centrum Nurkowe oraz SSI.
Wydarzenie będzie częścią obchodów 50-lecia Suwalskiego Parku Krajobrazowego, podkreślając znaczenie współpracy organizacji pozarządowych, instytucji publicznych i odpowiedzialnego biznesu na rzecz ochrony środowiska naturalnego.
