Turystyka, rozumiana przez Światową Organizację Turystyczną jako zjawisko społeczne, kulturowe i ekonomiczne wiąże się z przemieszczaniem się ludzi do krajów lub miejsc poza ich codziennym otoczeniem w celach osobistych lub biznesowych/zawodowych. Obecnie ta dziedzina gospodarki jest jednym z istotnych sektorów, który stale umacnia swoją pozycję. Świadczą o tym dane statystyczne z najnowszego raportu OECD Tourism Trends and Policies 2026, z którego wynika, że w 2024 r. wartość branży turystycznej osiągnęła 173,2 mld zł, co – uwzględniając bezpośredni i pośredni wpływ na gospodarkę – odpowiadało za 4,8 proc. krajowego PKB. W Polsce zaś wzmocnił się udział procentowy turystyki w PKB, co na przestrzeni ostatnich lat potwierdzają poniższe dane:
Tabela 1. Udział procentowy turystyki w PKB
| Wymiar | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ogółem | 0,11 | 0,16 | 0,15 | 0,16 | 0,06 | 0,09 | 0,07 | 0,03 | 0,14 |
Źródło: Główny Urząd Statystyczny, https://sdg.gov.pl/statistics_glob/8-9-1/, stan na 08.07.2026 r.
Jednocześnie dane dotyczące PKB służą do monitorowania Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDGs), którego „Cel 8. Wzrost gospodarczy i godna praca” realizuje zadanie nr „8.9. Do 2030 roku opracować i wdrożyć polityki promujące zrównoważoną turystykę, która tworzy miejsca pracy oraz promuje lokalną kulturę i produkty”. Wskaźnik jest wykorzystywany do oceny postępów w jego realizacji na poziomie całego świata i jego regionów.
Warto dodać, że w 2025 roku, turystyka w Polsce przyniosła rekordowe wartości. W okresie od stycznia do listopada 2025 roku z turystycznej bazy noclegowej skorzystało 39,6 mln turystów, co oznacza wzrost o 9,9 proc. w porównaniu z analogicznym okresem 2024 roku. Liczba turystów krajowych zwiększyła się o 9,3 proc., natomiast liczba turystów zagranicznych wzrosła o 12 proc. Poniższa tabela ukazuje dane statystyczne z lat 2020 i 2025 r. dotyczące wyjazdów Polaków.
Tabela 2. Porównanie danych statystycznych z 2020 i 2025 roku
| Dane statystyczne: | 2020 r. | 2025 r. |
|---|---|---|
| Liczba mieszkańców Polski w wieku 15 lat lub więcej uczestniczących w przynajmniej jednym prywatnym wyjeździe turystycznym, z co najmniej jednym noclegiem | 14,1 mln osób (o 32,1% mniej niż w 2019 r.), co stanowiło 43,6% mieszkańców Polski w tej grupy wiekowej. | 21,3 mln osób (o 5,3% więcej niż w 2024 r.), co stanowiło 68,5% mieszkańców Polski w tej grupie wiekowej. |
| Liczba wyjazdów turystycznych zrealizowanych przez gospodarstwa domowe | 29,0 mln (o 29,8% mniej niż w 2019 r.), co oznacza, że jedno gospodarstwo domowe uczestniczyło średnio w 2 wyjazdach. | 41,8 mln (o 3,4% więcej niż w 2024 r.), co oznacza, że jedno gospodarstwo domowe uczestniczyło średnio w 3 wyjazdach. Przeciętnie w jednym wyjeździe uczestniczyły 2 osoby. |
| Charakterystyka członków gospodarstw domowych uczestniczących w badaniu | Ogółem liczba osób uczestniczących w badaniu ogółem w tys. | |
| 128,7, w tym – w wieku 15 lat lub więcej – 109.9 15-19 lat – 6,2 20-24 – 5,7 25-44 – 36,4 45-64 – 37,3 65 lat lub więcej – 24,3 | 167,5, w tym – w wieku 15 lat lub więcej – 146,0 15-19 lat – 8,4 20-24 – 5,9 25-44 – 44,7 45-64 – 49,7 65 lat lub więcej – 37,2 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Turystyka w 2020 roku https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/kultura-turystyka-sport/turystyka/turystyka-w-2020-roku,1,18.html, s. 18, 63; Turystyka w 2025 roku https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/kultura-turystyka-sport/turystyka/turystyka-w-2025-r-,1,23.html, s. 18, 65.
W powyższych danych można zauważyć zwiększenie zainteresowania wyjazdami a także częstotliwości, co szczególnie sprzyja wyjazdom rodzin. Na pozytywne cechy wspólnego spędzania czasu w rodzinie zwraca uwagę T. Łobożewicz, twierdząc, że turystyka jako forma wspólnego wypoczynku może stać się czynnikiem przeciwdziałającym dezintegracji współczesnej rodziny. Wspólne przeżycia nie tylko wzmacniają więzy rodzinne, ale także kształtują określone wzory spędzania czasu wolnego.
W literaturze przedmiotu spotkać się można z interdyscyplinarnym rozumieniem turystyki rodzinnej. Zdaniem Schänzela, Yeomana, Backera turystykę rodzinną charakteryzują podróże podejmowane przez rodziny, które mają na celu wspólne spędzanie czasu wolnego, rekreację, wypoczynek i zacieśnianie więzi rodzinnych. S. Grotowska dodaje, że turystyka rodzinna jest zróżnicowana ze względu na formy życia rodzinnego – odmienny charakter mają podróże rodzin nuklearnych (z małymi dziećmi, z dziećmi w wieku szkolnym), wyjazdy rodzin patchworkowych, turystyka samotnych rodziców z dziećmi, podróże związków nieformalnych z dziećmi i bez dzieci, związków typu DiNKS (ang. double income, no kids) i LAT (ang. living apart together), wyjazdy międzygeneracyjne – dziadków z wnukami, rodziców z dorosłymi dziećmi. A. Delekta rozważa, że turystyka rodzinna to segment usług turystycznych, który oferuje produkty i rozwiązania dostosowane do potrzeb rodzin z dziećmi. Głównie chodzi o dostosowanie obiektów noclegowych, infrastruktury turystycznej i atrakcji turystycznych do potrzeb dzieci i ich rodziców. Zwraca także uwagę na cechy turystyki rodzinnej jako formy turystyki edukacyjnej polegającej na rozwijaniu zainteresowań i pasji dzieci oraz na poznawaniu przez nie innych kultur, języków i historii, wspomagającą rozwój społeczny i poznawczy dziecka. Dodaje, że turystyka rodzinna koncentruje się na wspólnych przeżyciach oraz na możliwości spędzania niezapomnianego czasu w oderwaniu od codziennej rzeczywistości, co istotnie wzmacnia więzi rodzinne, co wspiera budowanie relacji.
J. Kowalczyk-Anioł i B. Włodarczyk uważają, że turystyka, jako forma aktywnego spędzania wolnego czasu, zależy od indywidualnych wyborów. A. Wilkońska i K. Rotter-Jarzębińska, realizując badanie dotyczące upodobań i oceny pobytu rodzin z dziećmi w Krakowie wyciągnęły następujące wnioski:
- Turystyka rodzinna wymusza przygotowanie bogatej, różnorodnej i z zachowaniem wysokich wymogów jakościowych oferty turystycznej, uwzględniającej szczególne potrzeby tego segmentu rynku.
- Rodziny podróżujące z dziećmi wymagają silnie rozbudowanej i łatwo dostępnej infrastruktury turystycznej i paraturystycznej.
- Biura podróży, gestorzy bazy noclegowej, gastronomicznej itd. w Polsce i w Krakowie powinni skierować i poszerzyć swoją ofertę oraz nasilić działania promocyjne, ukierunkowane na segment rodzin z dziećmi.
- Oferta turystyczna dla rodzin z dziećmi powinna mieć charakter edukacyjny i wychowawczy, ale w połączeniu z zabawą i aktywnym wypoczynkiem.
- Rodziny z dziećmi, jak pokazują badania w Krakowie, są klientami lojalnymi i powracającymi do danego miejsca, stąd istotna rola technik i narzędzi promocyjnych związanych z public relations i promocją sprzedaży.
Warto te wnioski przeanalizować w kontekście oferty turystycznej na Suwalszczyźnie. Trudność tworzenia oferty dla tego rodzin wynika z niejednorodności – różnorodnych upodobań dzieci i rodziców, a także motywów wyjazdów rodzinnych. Czy zatem Suwalszczyzna może być odpowiednim wyborem na miejsce docelowe podróży? Czy lokalna oferta turystyczna dla rodzin z dziećmi spełnia cele wychowawcze, edukacyjne czy rozwojowe młodego człowieka i wspiera budowanie relacji rodzinnych?
Suwalszczyzna jest odrębnym obszarem wielokulturowym i etnokulturowym. Od południa graniczy na Biebrzy z Podlasiem, od południowego wschodu z jednym z regionów Białorusi – tzw. Rusią Litewską lub Czarną Rusią (Grodzieńszczyzną), zaś od północy i północnego wschodu z dwoma litewskimi regionami kulturowymi: Dzukiją i Sudowią (zwaną też Suvalkiją). Suwalszczyzną określa się jako terytorium ukształtowane historycznie – ziemie przed 1914 rokiem w granicach Królestwa Polskiego, tworzące gubernię suwalską. Jest to jednak obszar niejednorodny historycznie i kulturowo. Cywilizacyjne i kulturowe oblicze tej pojaćwieskiej, puszczańskiej ziemi kształtowały pokolenia osadników, nadając rysy egzotycznej kresowości. J. Kopciał zwracał uwagę, że bogata i różnorodna kultura regionu nawiązuje do dorobku duchowego i materialnego dawnych jego mieszkańców, jednocześnie mieści się w aktualnych nurtach współczesności. W. Batura opisywał, że na Suwalszczyźnie można wypocząć, zachwycić się krajobrazem, uprawiać sporty wodne, odetchnąć świeżym powietrzem.
Kraina Pojezierza Suwalskiego, wyrzeźbiona przez lądolody przed wieloma tysiącami lat, skrząca się taflami jezior, morenowymi wzgórzami, lesistymi wysoczyznami i zielonymi dolinami – zaprasza oferując szereg możliwości spędzania czasu wolnego. Wielofunkcyjność i różnorodność regionu stwarza duże możliwości rodzicom, aby zagospodarować czas wolny swoim pociechom. Suwalszczyzna obfituje w bogate niematerialne dziedzictwo kulturowe, przekazywane z pokolenia na pokolenie, które wzmacnia relacje człowieka z otoczeniem, przyrodą, historią, przez co zapewnia poczucie tożsamości i poszanowania dla różnorodności kulturowej.
Suwalszczyzna to jeden z najpiękniejszych regionów Polski oferuje wiele atrakcji dostosowanych do potrzeb rodzin z dziećmi. Wigierski Park Narodowy oferuje ścieżki edukacyjne, punkty widokowe oraz możliwość obserwacji przyrody, a zainteresowaniem cieszy się także przejazd Wigierską Koleją Wąskotorową, który dla najmłodszych jest wyjątkową przygodą. W samych Suwałkach warto odwiedzić Muzeum Marii Konopnickiej oraz Zaułek Krasnoludków, nawiązujący do twórczości pisarki urodzonej w Suwałkach.
Ruch, kontakt z kulturą, środowiskiem przyrodniczym kształtują osobowość, zachowania, cechy charakteru zarówno dziecka, jak i wpływają na zmiany postaw u osób dorosłych. Czas na Suwalszczyźnie płynie trochę wolniej, warto odłożyć telefon, by zanurzyć się w odgłosy ptaków, owadów, zwierząt. Turystyka rodzinna na Suwalszczyźnie łączy aktywny wypoczynek z edukacją i kontaktem z naturą. Popularne są spływy kajakowe rzeką Czarna Hańcza, Rospudą czy wycieczki rowerowe, m.in. po szlaku Green Velo czy EuroVelo. Piesze wędrówki szczególnie polecam po Suwalskim Parku Krajobrazowym. Bogaty zbiór atrakcji i nieskażona natura pozwalają dzieciom poznawać przyrodę w praktyczny i ciekawy sposób. Idealnym sposobem na spędzenie rodzinnego czasu jest udział w questach, czyli kartach z zagadkami których odpowiedzi można szukać w terenie. Za poprawne odpowiedzi można otrzymać nagrody.
Na Suwalszczyźnie można korzystać także z niematerialnego dziedzictwa kulturowego, czyli tradycji i przekazów ustnych, zwyczaje, rytuały i obrzędy świąteczne; wiedza i praktyki dotyczące przyrody i wszechświata; umiejętności związane z rzemiosłem tradycyjnym. Rodzinom z dziećmi z pewnością spodoba się Baśniowy Szlak Suwalszczyzny, obejmujący tematyczne wioski i miejsca inspirowane lokalnymi legendami. Warto dodać lokalną kuchnię, która jest odzwierciedleniem historii, tradycji i sposobu życia mieszkańców. Szczególnie polecane są kartacze, babka ziemniaczana, kiszka ziemniaczana oraz słodkie wypieki takie jak sękacz czy mrowisko.

Rodziny, które oczekują przygotowania atrakcji turystycznych dostosowanych do potrzeb realizacji podróży z dziećmi i młodzieżą, poprzez odpowiedni dostęp do toalet, wózków, udogodnienia sypialne, pralka, suszarka, itp. znajdą tu wiele miejsc przygotowanych specjalnie z myślą o rodzinach.
Podczas warsztatów organizowanych w dniach 14 i 15 maja 2026 roku Budzie Ruskiej nad Czarną Hańczą, dzięki środkom Unii Europejskiej w ramach Programu Interreg Lietuva-Polska, z którego realizowany jest projekt „Wzmocnienie turystyki rodzinnej na pograniczu polsko-litewskim poprzez wykorzystanie niematerialnego dziedzictwa kulturowego” nr LTPL00485, polscy i litewscy partnerzy z rejonu solecznickiego w zakresie tworzenia polsko-litewskiego szlaku turystyki rodzinnej wspólnie uczyli się współpracy w promocji produktu turystycznego. Podczas warsztatów moim celem było przeniesienie uczestników w świat dziecięcych wspomnień rodzinnych podróży, które mogą mieć przełożenie na tworzenie nowych produktów turystycznych we współczesnych realiach. Analizowano, rodzinne wyjazdy, wycieczki lub krótkie wypady, które były dla ich rodzin ważne. Następnie, tworzono mapy doświadczeń pt. „Nasze rodzinne podróże”. Uczestnicy sugerowali także, istniejące atuty turystyczne i braki w regionie, a także określali sposoby na zainteresowanie turysty regionem.

Podczas drugiego dnia warsztatów zadaniem było tworzenie doświadczeń u turystów. Agnieszka i Piotr Malczewscy z Budy Ruskiej, pokazali uczestnikom jak można wykorzystać dziedzictwo kulturowe regionu pogranicza do utworzenia produktu turystycznego, co zwiększa atrakcyjność wyjazdu i buduje nowe doświadczenia dla całej rodziny.
Kolejne warsztaty dla branży turystycznej, które odbyły się w dniach 16 i 17 czerwca 2026 roku omawiano wykorzystanie regionalnego dziedzictwa kulturowego do zbudowania atrakcji turystycznej dla całych rodzin. Jan Biziewski, lokalny przewodnik, inspirował polskich i litewskich uczestników do wykorzystywania opowiadanych historii (storytelling) w promocji produktu z turystycznego. Uczestnicy uczyli się tworzyć pamiątki oparte na miejscowych legendach i historiach. Dodatkowo, na terenie Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach zaprosił do questingu. Drugiego dnia warsztatów uczestnicy zgłębiali temat „Materiały edukacyjne o niematerialnym dziedzictwie kulturowym” Monika Radzikowska ze stowarzyszenia Terra Desolata pokazała sposoby na promowanie lokalnego dziedzictwa przy angażowaniu turystów, przy wykorzystaniu rywalizacji, questingu i gier planszowych. Drugą część warsztatów poprowadził Mateusz Osiadacz z Bevel Studio, który zainspirował do tworzenia materiałów edukacyjnych o dziedzictwie kulturowym przy użyciu rekonstrukcji cyfrowych, filmów i wirtualnej rzeczywistości. Warsztaty przyczyniły się do uatrakcyjnienia oferty regionu i własnych biznesów.

Celem wspomnianego projektu pt. „Wzmocnienie turystyki rodzinnej na pograniczu polsko-litewskim poprzez wykorzystanie niematerialnego dziedzictwa kulturowego” jest zwiększenie atrakcyjności i konkurencyjności regionu przygranicznego między Litwą a Polską jako wiodącego miejsca turystyki rodzinnej. Projekt koncentruje się również na budowaniu lokalnego potencjału i angażowaniu interesariuszy – w tym władz lokalnych, przedsiębiorców i specjalistów z branży turystycznej – w celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju sektora turystyki. Obejmuje to wspólne opracowanie szlaku turystycznego przyjaznego rodzinom, opartego na niematerialnym dziedzictwie kulturowym regionu, oraz realizację programów szkoleniowych dla lokalnych usługodawców i przedsiębiorców. W projekcie przewidziano szkolenia związane z budowaniem innowacyjnych produktów turystycznych, odpowiadających na aktualne trendy i oczekiwania turystów czy stworzenie zestawu narzędzi dla specjalistów ds. turystyki i samorządów dotyczących wykorzystania niematerialnego dziedzictwa kulturowego w rozwoju i promocji turystyki. Kluczowym elementem przedsięwzięcia jest współpraca trans graniczna w celu stworzenia spójnej i atrakcyjnej oferty turystycznej.
W ramach projektu zaplanowano dwa główne działania ukierunkowane na podniesienie jakości obsługi turystycznej i poprawę infrastruktury, wydłużenie sezonu turystycznego, lecz przy zachowaniu zrównoważonej turystyki, chroniących dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze regionu. W Czerwonym Folwarku, który jest centrum tradycji rybackiej, odrestaurowana zostanie stara łódź rybacka, powstanie wystawa rybacka oraz teren zewnętrzny przystosowany dla rodzin, z hamakami i innymi urządzeniami, takimi jak tablice informacyjne i gry terenowe. Dla rodzin z dziećmi udogodnieniem będą altany wypoczynkowe i hamaki, drewniane rzeźby ryb, elementy placu zabaw dla dzieci, mural na ścianie zewnętrznej – dobrze widoczny ze szlaku rowerowego i wodnego. Planowana jest również impreza rodzinna wraz z warsztatami rzemieślniczymi z rękodziełem, sztuką ludową i muzyką.
W miejscowości Krzywe zaplanowano uatrakcyjnienie wystawy etnograficznej dla rodzin odwiedzających Wigierski Park Narodowy. Zorganizowane zostaną rodzinne wydarzenia poświęcone kulturze ludowej, zaś ścieżka edukacyjna „Las” wzbogaci się o rzeźby zwierząt naturalnej wielkości. W ramach projektu przewidziano także opracowanie narzędzi do wykorzystania niematerialnego dziedzictwa kulturowego do rozwoju produktów turystycznych i zaangażowania rodzin, a także wiele innych działań.
Podsumowując, Suwalszczyzna, nazywana polskim biegunem zimna, latem zamienia się w jeden z najcieplejszych, najbardziej gościnnych i fascynujących regionów Polski. To idealna oaza dla rodzin, które pragną połączyć aktywny wypoczynek z bliskością natury. Pobyt na Suwalszczyźnie uczy uważności – tu nie ma pośpiechu, są za to czyste powietrze, nietuzinkowa przyroda, regionalna kuchnia i oryginalne lokalne legendy, historia czy wielokulturowość, które można zapamiętać na długo.

Autorka: Joanna Kalejta-Kulbacka











