Sytuacja PKS Nova zdominowała wrześniową sesję Sejmiku Województwa Podlaskiego. Zarząd spółki przedstawił radnym dane finansowe, ale mówił przede wszystkim o czymś szerszym: o tym, że województwo musi zdecydować, czy chce mieć własny, publiczny system transportu autobusowego. Tuż przed sesją głos zabrał też Związek Zawodowy Kierowców RP, wysyłając do naszej redakcji stanowisko, w którym wprost poparł kierunek zmian obranych przez obecny zarząd.
Pierwsza po wakacyjnej przerwie sesja sejmiku przez ponad cztery godziny zajmowała się sytuacją finansową i organizacyjną spółki PKS Nova. Informacje przedstawili prezes Wojciech Sienicki i dyrektor operacyjny Adam Byglewski. Obrady odbyły się we wtorek 22 września. Po sesji zarząd spółki przekazał mediom pisemną informację, w której rozwija swoje stanowisko.
10,75 mln zł straty po siedmiu miesiącach
Z danych spółki wynika, że po siedmiu miesiącach 2026 roku strata PKS Nova wyniosła 10,75 mln zł. Główną przyczyną był spadek przychodów ze sprzedaży o 9,38 mln zł. W tym samym czasie spółka obniżyła koszty działalności o 5,81 mln zł, ale – jak przyznaje zarząd – nie dało się ich dostosować proporcjonalnie do spadku przychodów.
Na wynik wpłynęły też dodatkowe obciążenia, m.in. wzrost cen paliwa (ok. 1,08 mln zł), wzrost wynagrodzeń (ok. 1,82 mln zł), rezerwy urlopowe i na nagrody roczne oraz niższe przychody ze sprzedaży środków trwałych. Łącznie to około 4,21 mln zł. Zarząd wylicza, że bez tych pozycji strata wyniosłaby ok. 6,54 mln zł, czyli byłaby o ok. 0,28 mln zł mniejsza niż rok wcześniej.
Spółka zastrzega jednak, że nie oznacza to dobrej sytuacji. Wymienia prowadzone zmiany: nową strukturę organizacyjną, reformę planu kont i polityki księgowej, rozwój controllingu, wdrażanie elektronicznego obiegu dokumentów, modernizację informatyki i rozpoczętą wymianę taboru. Zdaniem zarządu te działania są konieczne, ale nie usuwają podstawowego problemu, czyli trwałej dysproporcji między przychodami możliwymi do uzyskania na obecnym rynku a kosztami utrzymania przewozów.
Płace wzrosły o 41,5 proc., przychody stoją w miejscu
Zarząd podkreśla, że problem nie pojawił się w tym roku. W latach 2021–2025 koszty wynagrodzeń w PKS Nova wzrosły o ok. 41,5 proc., czyli o ok. 14,6 mln zł, przy praktycznie niezmienionych wpływach ze sprzedaży usług.
Jednocześnie spółka przyznaje, że płace, mimo podwyżek, pozostają relatywnie niskie na tle podlaskiego rynku pracy. Dlatego – jak czytamy w informacji – dalsze cięcie kosztów pracy nie może być główną strategią naprawczą. Groziłoby to odejściem pracowników i kłopotami z pozyskaniem nowych, szczególnie kierowców i mechaników.
Mniej mieszkańców, dwa razy więcej aut
Zarząd tłumaczy kłopoty spółki zmianami na całym rynku przewozów autobusowych. W latach 2004–2025 liczba mieszkańców województwa spadła o ok. 6,3 proc., w tym na wsi o ok. 10 proc. W tym samym czasie liczba samochodów osobowych na 1000 mieszkańców wzrosła z ok. 280 do 550.
Powstało, jak to opisuje zarząd, błędne koło: mniej pasażerów oznacza mniej kursów, gorsza oferta zwiększa zależność od samochodu, a to jeszcze bardziej zmniejsza liczbę pasażerów. Spółka powołuje się na analizę Politechniki Śląskiej (projekt T-INCLUDED), według której około 66 proc. gmin województwa podlaskiego jest zagrożonych wykluczeniem komunikacyjnym.
Do tego dochodzi konkurencja. Przewoźnicy komercyjni, w tym firmy spoza regionu, wybierają najbardziej opłacalne linie, a samorządy niższego szczebla powierzają im najatrakcyjniejsze przewozy. Regionalnemu przewoźnikowi zostaje coraz więcej połączeń deficytowych, potrzebnych mieszkańcom, ale niemożliwych do utrzymania z samych biletów. „Jeżeli oczekujemy od regionalnego przewoźnika utrzymywania połączeń ważnych społecznie, ale nierentownych, nie możemy jednocześnie oceniać jego działalności wyłącznie według kryteriów przedsiębiorstwa działającego na najbardziej atrakcyjnych segmentach rynku komercyjnego” – argumentuje zarząd.
Propozycja: „kręgosłup” sieci i spółka in-house
Najważniejsza część wystąpienia dotyczyła przyszłości. Zarząd proponuje stworzenie podstawowej regionalnej sieci autobusowej, czyli „komunikacyjnego kręgosłupa województwa”. Miałaby ona łączyć siedziby powiatów, większe miejscowości, Białystok i najważniejsze węzły kolejowe, gwarantując mieszkańcom minimalny poziom dostępu do transportu. Sieci powiatowe i gminne byłyby jej uzupełnieniem.
Rolę operatora tej sieci zarząd widzi dla PKS Nova. Docelowo spółka miałaby działać jako przedsiębiorstwo wewnętrzne samorządu województwa (tzw. in-house), po spełnieniu wymogów prawnych. Zarząd zaznacza, że nie chodzi o samo „dofinansowanie PKS Nova”, tylko o świadome powierzenie spółce funkcji publicznej, wraz z określeniem sieci, standardu usług i stabilnego finansowania.
Jeśli województwo takiej roli spółce nie powierzy, zarząd stawia pytanie, jaką funkcję PKS Nova ma pełnić na rynku komercyjnym i czy jej dalsze działanie w obecnej formule i skali ma uzasadnienie. „Ostatecznie nie jest to więc wyłącznie decyzja o przyszłości PKS NOVA. Jest to decyzja o tym, jaki system transportu publicznego chce mieć Województwo Podlaskie i kto ma wziąć odpowiedzialność za jego funkcjonowanie” – podsumowuje zarząd spółki.
Związek kierowców: popieramy kierunek zmian
Dwa dni przed sesją, 20 września, oświadczenie dla mediów wydał Zarząd Krajowy Związku Zawodowego Kierowców RP, który ma oddział w Łomży. Przewodniczący Adam Cebulski zaznacza w piśmie przewodnim, że to pierwszy raz w kilkunastoletniej historii związku, gdy ten publicznie, za pośrednictwem mediów, zabiera głos w sprawie PKS Nova. Stanowisko ma wynikać z wieloletnich obserwacji zmian w spółce i działań kolejnych zarządów.
Związek przekonuje, że organizacje związkowe w PKS Nova mogą przedstawiać zarządowi swoje stanowiska, a współpraca opiera się na merytorycznej dyskusji. „Jak w każdej relacji pomiędzy pracodawcą a stroną społeczną występują różnice zdań” – przyznaje, dodając, że dialog jest prowadzony, a relacje opierają się na wzajemnym szacunku.
Związek deklaruje poparcie dla kierunku zmian zaproponowanego przez obecny zarząd, zwłaszcza w zakresie poprawy funkcjonowania spółki, jej sytuacji ekonomicznej oraz warunków pracy i płacy. Za szczególnie ważną uznaje realizację Marszałkowskiego Systemu Transportowego Województwa Podlaskiego, w której PKS Nova powinna aktywnie uczestniczyć.
Najmocniej brzmi ostatni punkt oświadczenia. Związek „krytycznie ocenia publiczne eskalowanie sporów”, które jego zdaniem prowadzi do niepotrzebnej destabilizacji spółki. „Organizacje związkowe mają prawo do krytyki i obrony interesów pracowników, ale powinny robić to w sposób odpowiedzialny, mając na uwadze przyszłość przedsiębiorstwa i ochronę miejsc pracy” – czytamy.
Oświadczenie nie wskazuje z nazwy, do kogo się odnosi. Przypomnijmy jednak, że pod koniec sierpnia Samorządny Niezależny Związek Zawodowy Pracowników PKS w Suwałkach zarzucił spółce bezprawne wypowiedzenie przewodniczącemu Jarosławowi Żaborowskiemu i utrudnianie działalności związkowej. Spółka te zarzuty odrzuca. Sytuacją finansową przewoźnika zajęli się też radni sejmiku z klubu PiS, którzy skierowali do urzędu marszałkowskiego interpelację z 36 pytaniami. Pisaliśmy o tym na naszym portalu.
