Trwający Rok Kolberga sprzyja sięganiu do źródeł, korzeni kultury. Temu służy również tegoroczna edycja festiwalu „Źródliska”, poświęcona obrzędowości w Polsce i Europie Wschodniej. Tylko podczas tego wydarzenia można było przenieść się na chwilę do rezydencji hrabiego Paca i zobaczyć na własne oczy, jak w dobrach dowspudzkich obchodzono dożynki i palinockę.
Pierwszy dzień festiwalu poświęcony został rytuałom związanym z zakończeniem zbiorów zboża. Dożynki z równianką, co to z potrójnemi „knowiami” podawana była w ręce magnata, to jeden z elementów obrzędowości odchodzącej w zapomnienie. W całym cyklu prac gospodarskich żniwa były najważniejsze. Jak jednak przebiegały? Dzięki grupom rekonstrukcyjnym zaproszonym do udziału w festiwalu można było przekonać się, że dożynki były tym czasem, gdy szlachta i plebejusze bawili się wspólnie.
Jak pisze Zygmunt Gloger, powołując się na Krasickiego – ten w wieku XVIII tak opisuje staropolskie dożynki w domu pana Podstolego: Około zachodu słońca usłyszeliśmy śpiewania żeńców: wyszli na ganek gospodarstwo, oddano im wieniec z kłosów, a jeden z gromady poważny starzec uczynił do państwa rzecz. Odpowiedział wszystkim ogólnie Pan Podstoli; … dziękował poddaństwu za wierną pracę, a na znak zawdzięczenia wezwał do użycia zabawki, którą dla nich przygotował. Zaczęła więc młodzież tańce, przeplatywała je rozmaitemi pieśniami. Zastawiono na podwórzu stoły. X. pleban pobłogosławił jadło. Zaczem siadł Podstoli do ogólnego stołu z samemi gospodarzami. Gospodynie z panią podstoliną, z pannami dziewki, z podstolicami parobcy i trwała uczta dość długo w noc. „Zwyczaj ten u mnie (mówił Podstoli) od czasów dawnych wniesiony, na wzór przodków zachowuję i dzieciom zalecam, żeby go dotrzymywali. Służy do tej materyi – mówił dalej Podstoli – owa u Kochanowskiego rozmowa Pana z włodarzem:
Takci bywało, Panie, pijaliśmy z sobą,
Ani gardził pan kmiotka swojego osobą;
Dziś wszystko już inaczej, wszystko spoważniało,
Jak to mówią: postawy dosyć, wątku mało.
„Źródliska” w tym roku ukazują repertuar taneczny i obrzędowy kilku krajów. Zespoły z Polski, Rosji, Litwy i Łotwy, zgodnie z obyczajem, uczestniczą w inscenizacjach w Dowspudzie. We włościach Ludwik Michał Pac wraz z małżonką już świętowali dożynki. W piątek – 8 sierpnia o godz. 20.00 zapraszają nad rzekę na Noc Świętojańską. – Promowanie postaci i dokonań ostatniego Paca na Dowspudzie jest szczególnym, dodatkowym efektem „Źródlisk”, służy odkłamaniu naszym gościom ze Wschodu utrwalonego przez sowiecką propagandę wizerunku „pańskiej Polski” i „polskich panów”, którzy wyłącznie uciskali i utrzymywali w ciemnocie ludy Wielkiego Księstwa Litewskiego i krain sąsiedzkich. Wizualnym wzorem odtworzeniowym dla historycznego widowiska dożynkowego będzie obraz Michała Stachowicza – „Dożynki 1821” (w zbiorach warszawskiego Muzeum Narodowego) – informują organizatorzy festiwalu.
Wstępem do „namacalnej tradycji” była grudniowa konferencja w Suwalskim Ośrodku Kultury. W seminarium popularno-naukowym „Świętojańskie (kupalne) i dożynkowe tradycje obrzędowe sprzed XIX wieku na terenach wschodniej Polski i Europy” wzięli udział badacze z Mińska, Krakowa, Sankt Petersburga, który przybyli na Suwalszczyznę na zaproszenie Mirosława Nalaskowskiego. Więcej na temat konferencji w artykule: Tradycja bez plastiku.
Po dwóch dniach w Dowspudzie, uczestnicy festiwalu przeniosą się do Suwałk. W ostatnim dniu festiwalu – w sobotę, 9 sierpnia zespoły zaproszone do udziału w „Źródliskach” wystąpią w muszli koncertowej w Parku Konstytucji 3 Maja (w godz. 12.40 – 15.00).
Więcej na temat zespołów biorących udział w festiwalu można przeczytać w artykule: Źródliska – tam „płynie” tradycja.
Projekt „VI Międzynarodowy Festiwal Ludowych Zespołów Tanecznych „Źródliska” jest współfinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Operacyjnego „Dziedzictwo kulturowe”.
Fot. Niebywałe Suwałki
