- Reklama -

Eksperyment PRL

Od lewej: Małgorzata Sporek-Czyżewska, Izabela Meyza, Witold Szabłowski
Od lewej: Małgorzata Sporek-Czyżewska, Izabela Meyza, Witold Szabłowski

Jak przeżyć pół roku, bazując na jadłospisach z „Przyjaciółki”, piorąc metodą radziecką, bez komórki, laptopa i innych kapitalistycznych dóbr? Izabela Meyza i Witold Szabłowski, autorzy książki „Nasz mały PRL”, przeprowadzili na sobie eksperyment, „przenosząc się” z dobrodziejstwem inwentarza do 1981 roku. O doświadczeniach opowiadali w Krasnogrudzie, podczas wieczoru autorskiego.

Pierwsze wiosenne spotkanie literackie w „Piosence o porcelanie” z pewnością można nazwać rodzinno-sąsiedzkim. Bo i taki jest charakter książki. „Nasz mały PRL” jest doświadczeniem bardzo specyficznym i jak podkreśla autor książki – zrodzonym ze zdziwienia. Witold Szabłowski zapałał chęcią przypomnienia czasów dzieciństwa podczas pobytu na Kubie, w trakcie rozmowy z Juanem, mieszkańcem którejś z wiosek w okolicy Matanzas. – Zaczęło we mnie kiełkować pytanie o cenę kapitalizmu – wspomina autor. Zasiana wówczas przez Juana ciekawość połączona z nutką wątpliwości natury praktycznej, nie dawała Szabłowskiemu spokoju.

Początkowo chciał eksperyment przeżyć sam, jednak żona Iza – antropolożka kultury nie dała się tak łatwo zbyć. Chętnie podchwyciła pomysł męża. Wtedy zaczęła się żmudna część przygotowań. Poszukiwania mieszkania rodem z PRL-u, odzieży, mebli, „malucha” i innych niezbędnych „eksponatów”, czytanie relacji z tamtych czasów, publikacji naukowych, a przede wszystkim rozmowy z ludźmi, którzy świetnie ten okres pamiętają, trwały dłużej niż przygoda. Autorzy książki usłuchali rady jednego z rozmówców i postanowili stworzyć własny PRL, zachowując się tak, jakby byli rodziną z tamtych czasów. „Zamieszkaliśmy w wielkiej płycie, zamieniliśmy laptopy na maszynę do pisania, GPS-a na starą mapę, a komórkę na telefon z tarczą. Przestawiliśmy się z Ikei na meble z Zakładów Produkcji Mebli w Wyszkowie, a z opla astry na FIATA 126P, z oliwy z oliwek na smalec ze świni, a z sushi – na bitki wołowe”.

Książka wzbudza skrajne emocje, od zachwytu nad pomysłem, po całkowite niezrozumienie intencji autorów. Pełna jest anegdot, które towarzyszyły małżeństwu w trakcie półrocznego eksperymentu, refleksji na temat współczesności – wirtualnych relacji, wycofania społecznego ludzi. Jak podkreślają dziennikarze – miała być detoksem, odskocznią od rzeczywistości XXI wieku, sposobem złapania dystansu do świata, krytycznym spojrzeniem na popeerelowskie realia. Nie da się ukryć, że po pewnym czasie konieczność przebywania w PRL-u zaczęła Izabeli i Witoldowi ciążyć. Nie inaczej było z ich znajomymi, którym sprawiali niezapowiedziane wizyty i „zmuszali” do wykonywania połączeń na numer stacjonarny.

Izabela Meyza i Witold Szabłowski z perspektywy oceniają projekt „Nasz mały PRL” jak konfrontację z mitami dzieciństwa. Co prawda zauroczenie ogródkami działkowymi nadal w nich pozostało, jednak ani Witold, ani Izabela do PRL-u nie chcą już wrócić. Jedyną osobą, która tęskni za czasami kraciastych pluszaków, radością z pomarańczy i wypadami na rodzinne wczasy, jest córka dziennikarzy – Marianka.

„Nasz mały PRL” to być może zachęta do dyskusji międzypokoleniowej i poszukiwania radości w małych rzeczach i zdarzeniach, do czego zachęcają Izabela Meyza i Witold Szabłowski.

Izabela Meyza pochodzi z Gib, jest antropolożką kultury i dziennikarką współpracującą m.in. z „Wprost” i „Zwierciadłem”. Witold Szabłowski urodził się w Ostrowi Mazowieckiej. To dziennikarz „Gazety Wyborczej, autor reportaży, laureat Nagrody Dziennikarskiej Parlamentu Europejskiego.

Kolejne spotkanie autorskie w Krasnogrudzie już w maju. W kawiarni we dworze – „Piosenka o porcelanie” pojawią się Kinga Dunin i Olga Tokarczuk.

Fot. Niebywałe Suwałki

 

Poniżej fragment książki „Nasz mały PRL” (inne fragmenty dostępne są na stronie Wydawnictwa „Znak”):

– Co dziś rzucili? – pytamy uprzejmie w sklepie mięsnym na warszawskiej Pradze.

Sklepowa mierzy nas wzrokiem. Stoi przed nią dziwak z wąsem, kobieta z trwałą i dwuletnie dziecko, któremu spod ubrania wystaje tetrowa pielucha.

– Epoka się wam nie pomyliła? – pyta zaczepnie.

Ano pomyliła się. Dwa miesiące temu zamieszkaliśmy w wielkiej płycie, zamieniliśmy laptopy na maszynę do pisania, GPS-a na starą mapę, a komórkę na telefon z tarczą. Przestawiliśmy się z Ikei na meble z Zakładów Produkcji Mebli w Wyszkowie, z opla astry na fiata 126p, z oliwy z oliwek na smalec ze świni, a z sushi – na bitki wołowe. Słowem – przenieśliśmy się do PRL-u.

Ekspedientka tego wszystkiego nie wie, bo niby skąd ma wiedzieć. Nie wie, że od kilku miesięcy zamęczamy ludzi podobnymi pytaniami, że kilka sklepów wcześniej próbowaliśmy zrealizować oryginalną kartkę na wołowe z kością, czym przyprawiliśmy kierowniczkę najpierw o palpitacje, a potem – gdy okazało się, że chcemy tylko dać jej kartkę, ale za mięso jesteśmy gotowi zapłacić – o szczery śmiech. Że od kilku tygodni próbujemy w różnych punktach skupu makulatury wymienić dziesięć kilo gazet na papier toaletowy, który w naszym świecie właśnie się skończył. Że szukamy magika, który by nam naprawił wirnikową pralkę franię, usiłujemy znaleźć części do malucha, nie korzystając z Allegro, wymienić z kimś dwadzieścia historyjek po gumie donald na fajną puszkę po zachodnim piwie.

Tydzień wcześniej chodziłem po Ursynowie i każdego, kto niósł papier toaletowy, pytałem, gdzie go kupił.

– No jak to gdzie… – dziwi się młoda mama z wózkiem. – W Leclercu!

– W le… co? – dopytuję, bo w PRL-u żadnych leklerków nie było.

Ale młoda mama zaczyna mi się bacznie przyglądać i wyrokuje:

– Pan to na pewno jest z Szymon Majewski Show. Zawsze was oglądam! – I daje z dzieckiem dyla między bloki.

Bardziej rozmowny okazuje się emeryt w siatkowej koszulce:

– W sklepie osiedlowym kupiłem, proszę pana! – mówi. – To bardzo dobry papier, szorstki. Bo ja nie lubię tych nowoczesnych, miękkich.

– Tak pan po prostu wszedł i kupił? – dziwię się.

– Dokładnie tak! I pan może wejść i kupić, do czego pana gorąco zachęcam! – Pan emeryt klepie mnie raźno po ramieniu i bardzo zadowolony z siebie, odchodzi ze swoim szorstkim papierem w stronę domu.

Takie właśnie mamy życie. Last minute w Egipcie zamieniliśmy na wczasy pod gruszą, modne kozaczki na buty relaks, reklamowaną w telewizji pralkę na lekko pordzewiałą franię. Nasza córka ma szyte ze ścinków pluszaki. My zaś chilijskie wina wymieniliśmy na czystą wódkę, Jerzego Pilcha na Romana Bratnego, Magdę Gessler na Irenę Gumowską, a Internet – na koniec języka za przewodnika. Mamy nie swoje mieszkanie, nie swoje ubranie i nie swoje życie i sprawdzamy, czy da się odtworzyć PRL.

W tym tygodniu szukamy kości wołowej na zupę i pytamy o nią w kiosku Ruchu na Mokotowie, który trzydzieści lat temu miał taką kość – oczywiście spod lady – w ofercie.

– Proszę? – dziwi się młoda kioskarka z tipsami na dwie długości paznokcia i modnie uczesaną głową. – Kość wołowa? Co to za żarty?

– No, kiedyś tu była kość wołowa… – tłumaczę. – Znajoma opowiadała, że mieliście babę ze wsi, która dowoziła…

– Ja nic o tym, proszę pana, nie wiem – oburza się młoda kioskarka.

– Od trzech lat tu pracuję i zapewniam, że nie sprzedałam ani kawałka kości.

Część ludzi traktuje nas jak ekipę jakiegoś dziwnego programu. Część – jak wariatów, kosmitów, dziwaków urwanych z choinki. Ale część zaczyna opowiadać, jak było kiedyś. Porównywać. Wspominać.

O to nam chodzi.

Ekspedientka z Pragi też zauważa, że jesteśmy inni. Woła ze śmiechem koleżankę, która wcina kanapkę na zapleczu:

– Jaśka! Państwo się pytają, co rzucili!

Jaśka wychodzi, wyciera ręce w fartuch i przygląda się nam przez chwilę.

– Wszystko rzucili naraz. W tym cały problem – stwierdza wreszcie filozoficznie i wraca do nadgryzionej kanapki.

Najnowsze artykuły

Pijawki energetyczne, postacie… powłoki… pasożyty. Psycholog z ludzką twarzą

Ojciec, który nie przychodzi na osiemnastkę, matka, która rani w dniu ślubu, przyjaciółka, która zdradza. Barbara Paciukanis o ludziach, którzy żywią się naszą energią.

Ślepsk Malow Suwałki zagra w Pucharze CEV. Rywalem niemiecki Helios Grizzlys Giesen

Historyczny moment dla suwalskiej siatkówki. Ślepsk Malow Suwałki po...

Delegacja z estońskiego Võru z wizytą studyjną w Suwałkach

18 i 19 listopada w Suwałkach gościła delegacja z...

Suwalczanka Magdalena Sowul z nagrodą Hollywood Music in Media Awards

Magdalena Sowul, kompozytorka, producentka i wokalistka pochodząca z Suwałk,...

Budżet Suwałk na 2027 rok. Prawie 910 mln zł wydatków i 144,7 mln zł na inwestycje

Prawie 885 mln zł dochodów, blisko 910 mln zł wydatków i 144,7 mln zł na inwestycje. Zobacz, na co Suwałki wydadzą pieniądze w 2027 roku.
Reklama

Pozostałe artykuły

Suwalczanka Magdalena Sowul z nagrodą Hollywood Music in Media Awards

Magdalena Sowul, kompozytorka, producentka i wokalistka pochodząca z Suwałk, odebrała 18 listopada w Los Angeles nagrodę Hollywood Music in Media Awards (HMMA). Statuetkę przyznano...

Nowy James Bond dzieli internautów. Co trzeci oceniający wpis krytykuje wybór Roberta Pattinsona

Robert Pattinson nowym agentem 007. Według Instytutu Monitorowania Mediów 31% wpisów oceniających ten wybór było krytycznych.

Jaka ma być kultura w Suwałkach do 2035 roku? Miasto pyta mieszkańców

Do 2 grudnia trwają konsultacje projektu Strategii Rozwoju Kultury Miasta Suwałki do 2030 r. Badania Ipsos pokazują: 92% mieszkańców deklaruje udział w kulturze, regularnie tylko 23%. 78% twórców ma objawy wypalenia.