Jesienią 2023 roku w lesie nad Wigrami, w okolicach Gawrych Rudy, dokonano wyjątkowego odkrycia archeologicznego – odnaleziono starożytną fibulę, czyli zapinkę służącą do spinania szat. Jej znalazcą był Andrzej Siłkowski z Suwalskiego Stowarzyszenia Miłośników Historii „Penetrator”. Zabytek zgodnie z prawem został przekazany Podlaskiemu Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków, a następnie trafił do zbiorów Muzeum Okręgowego w Suwałkach.
Fot. źródło: Wigierski Park Narodowy, fanpage
Fibula znad Wigier wykonana została ze stopu miedzi, posiada charakterystyczną kuszowatą konstrukcję i należy do typu Dollkeim/Kovrovo, popularnego w okresie wędrówek ludów (ok. 375–450 n.e.). Jak pisze autorka artykułu, Aleksandra Siemaszko-Skiendziul:
„Cały ten wymieniony obszar [Mazury, Suwalszczyzna, dzisiejsza Litwa i Łotwa] był w starożytności zasiedlony przez Bałtów i, jak widać na przykładzie naszej zapinki, mieszkańców tych terenów łączyło pewne poczucie wspólnoty.”
Zdobienie zapinki z Gawrych Rudy wyróżnia się na tle innych znalezisk – oprócz typowych ornamentów rytych, posiada także rzadziej spotykany ornament stempelkowy, który kojarzony jest z biżuterią elit tamtego czasu. To może świadczyć o szczególnym statusie właściciela przedmiotu lub jego duchowym znaczeniu.
Autorka podkreśla również przynależność kulturową osoby, do której należała zapinka: „Osoba, która używała zapinki znad Wigier była przedstawicielem kultury sudowskiej.”
To określenie – „kultura sudowska” – zaproponowane zostało w latach 70. XX wieku przez archeologa Mariana Kaczyńskiego. Choć jego nazwa ma charakter roboczy, przyjęła się na stałe w literaturze naukowej i nadal jest używana, także podczas współczesnych konferencji naukowych.
Znalezisko nad Wigrami nie tylko wzbogaca lokalne muzeum, ale też otwiera kolejne rozdziały w badaniach nad obecnością Bałtów na Suwalszczyźnie i ich związkami z innymi ludami zamieszkującymi wybrzeża Bałtyku przed wielką ekspansją Słowian.
