- Reklama -

Z półki Paśnego Buriata: Puszcza, która nie kończy się na mapie (fragment książki „Puszcza Augustowska…”)

Są książki, które się po prostu czyta. I są takie, które otwierają drzwi do miejsca, w którym człowiek nagle przypomina sobie, że las nie jest „terenem zielonym”, tylko światem. Tak właśnie działa najnowsza publikacja Doroty Zawadzkiej i Grzegorza Zawadzkiego – „Puszcza Augustowska. Opowieść o wyjątkowej przyrodzie na polskim biegunie zimna…”. Książka ukazała się pod patronatem naszego cyklu Z półki Paśnego Buriata i właśnie rozpoczęła się jej przedsprzedaż.

Zamówienia można składać tutaj:
Przedsprzedaż książki „Puszcza Augustowska”

Puszcza Augustowska to nie jest zwykły kompleks leśny. To pozostałość dawnej Puszczy Grodzieńskiej, przestrzeń pogranicza, gdzie przez wieki nakładały się na siebie języki, religie, administracje i historie, które rzadko układają się w prostą narrację.

To tutaj, w sąsiedztwie miasta Augustów, las rozlewa się w sieć jezior, torfowisk i mokradeł, tworząc jeden z najbardziej złożonych ekosystemów w Polsce. Drugi po Borach Tucholskich tak zwarty kompleks leśny w kraju – ale o zupełnie innym charakterze: bardziej wodny. Autorzy książki prowadzą czytelnika przez tę przestrzeń. Nie ma tu folderowej Puszczy „do podziwiania”. Jest Puszcza jako system zależności – biologicznych, klimatycznych, historycznych.

Kto tu mieszka, kto tu wraca, kto tu zostaje

To książka, która nie tylko opisuje drzewa, ptaki, ssaki czy ryby, ale wzajemne powiązania. W tle pojawiają się także ludzie – dawni mieszkańcy tych terenów: Jaćwingowie, później społeczności polskie, litewskie, białoruskie, żydowskie i staroobrzędowcy. Pogranicze nie jest tu metaforą. Jest faktem geograficznym i kulturowym, który odciska się również w krajobrazie.

To, co wyróżnia tę publikację, to równowaga między opowieścią a wiedzą. Z jednej strony mamy narrację przystępną, wręcz gawędziarską. Z drugiej – solidne zaplecze naukowe, bo autorzy nie są obserwatorami z dystansu.

Dorota Zawadzka – ornitolożka, leśniczka, badaczka ptaków i ich siedlisk, od lat związana z Puszczą Augustowską. Grzegorz Zawadzki – ornitolog, leśnik, fotograf, badacz ekologii ptaków, autor prac naukowych dotyczących m.in. dzięcioła czarnego.

Ich wcześniejsze publikacje – „Ptaki jeziora Wigry” czy „Werbel, czyli zrozumieć dzięcioły” – już pokazywały, że potrafią mówić o przyrodzie bez uproszczeń, ale też bez akademickiego dystansu.


Fragment książki

„Tak się składa, że ani ja, ani nikt z mojej rodziny nie pochodzimy z Puszczy Augustowskiej. To moje miejsce na ziemi nie dlatego, że tu przyszłam na świat, ale dlatego, że je wybrałam.

Od 1989 roku prowadzę badania ptaków w Puszczy Augustowskiej. Urodziłam się w Warszawie i mieszkałam tam do skończenia studiów na Wydziale Leśnym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Po raz pierwszy przyjechałam do Puszczy Augustowskiej na wakacje z mamą, kiedy miałam 10 lat. Spędziłyśmy dwa tygodnie w ośrodku wypoczynkowym dla dziennikarzy nad jeziorem Pomorze. Z tego wyjazdu zapamiętałam monumentalne sosny (dziś wiem, że był to Rezerwat Pomorze, w którym sosny mają ponad 200 lat), kwitnące na poboczu drogi przegorzany, mnóstwo kań (czubajek) i jagód w lesie koło ośrodka oraz skąpane w słońcu jezioro.

Moje drugie spotkanie z puszczą odbyło się na początku czwartego roku studiów leśnych. Trzydniowe ćwiczenia terenowe z hodowli lasu odbywały się właśnie w Puszczy Augustowskiej. Oglądaliśmy głównie drzewostany gospodarcze, a nie piękne rezerwaty, ale i wtedy puszcza zachwyciła mnie swoją dzikością i różnorodnością. Jeszcze zanim skończyłam studia, mój mąż Jurek podjął pracę w Stacji Badawczej Instytutu Badawczego Leśnictwa w Krzywem koło Suwałk, gdzie w 1989 roku ulokowano siedzibę dyrekcji nowo powstałego Wigierskiego Parku Narodowego – mojego pierwszego miejsca pracy. I chociaż po kilku latach życia na skraju puszczy przenieśliśmy się z Krzywego do Radomia, to dzięki pracy w Wigierskim Parku Narodowym zdążyliśmy się nieuleczalnie uzależnić od Puszczy Augustowskiej.

Uzależnienie od puszczy i od ptaków zaszczepiliśmy także naszym synom, Stasiowi i Grzesiowi. Po wyprowadzce z Krzywego co roku jeździliśmy do puszczy, by kontynuować rozpoczęte podczas pracy w parku badania ptaków drapieżnych (stanowiących temat mojego doktoratu). Zatrzymywaliśmy się wtedy u przyjaciół, którzy podjęli pracę w Wigierskim Parku Narodowym. W końcu w 1997 roku kupiliśmy gospodarstwo w niewielkiej, śródleśnej wsi Okółek nad Czarną Hańczą, gdzie spędzamy kilka miesięcy w roku.

Od 30 lat moim miejscem w puszczy jest przedostatnie siedlisko w Okółku, z drewnianym domem zbudowanym blisko 100 lat temu na skarpie nad rzeką. Okazało się ono niezwykłe pod względem historycznym, choć poprzedni właściciele nie przekazali nam o nim wielu informacji. Ciekawe fakty o kupionym przez nas gospodarstwie znaleźliśmy w przewodniku po Suwalszczyźnie autorstwa Wojciecha Batury. Okazało się, że zagroda i ziemia stanowiły nadanie rządu powstańczego dla gospodarza, który w 1863 roku ocalił od głodu oddział powstańców. Granice posiadłości zostały wycięte szablami na drzewach, ale upadek powstania uniemożliwił realizację tej darowizny . Dopiero po 1918 roku, już w II Rzeczypospolitej, dziadek naszych gospodarzy, Józef Gryguć, odzyskał nadaną ziemię w wyniku procesu sądowego, podczas którego przedstawił powstańcze dokumenty.

W przewodniku Pojezierze Augustowsko-Suwalskie z 1938 roku znajduje się informacja:
We wsi Okółek żyje powstaniec nazwiskiem Gruguć, który opowiada o powstaniu. Otrzymał on od Taczanowskiego w imieniu Rządu Narodowego działkę leśną około 36 ha za dostarczanie żywności i zdobycie kasy rosyjskiej z nadleśnictwa Pomorze. Gruguć procesował się ze Skarbem Państwa o swoją działkę i w 1935 roku proces wygrał na podstawie zeznań świadków oraz dotąd widocznych znaków, które Taczanowski kazał szablami wyrąbać na drzewach.

Podobno do końca życia jeździł konno do Sejn, a zmarł w wieku blisko 90 lat na zapalenie płuc, którego nabawił się podczas defilady w rocznicę powstania styczniowego w Warszawie, na którą jeździł co roku.
Duży dom został zbudowany po 1920 roku – bez gwoździ, z drewna, które prawdopodobnie też stanowiło dar od rządu II Rzeczypospolitej. Na tym jednak nie kończy się historia tego miejsca. W sierpniu 1943 roku w naszym obecnym domu w Okółku obozowali partyzanci. Byli to żołnierze VIII Uderzeniowego Batalionu Kadrowego AK, przedzierający się z Warszawy w kierunku Wilna. Ktoś z miejscowych niestety zdradził Niemcom miejsce ich pobytu. Wojciech Batura opisuje to tak:

12 sierpnia 1943 roku – zaskoczeni przez doborowe siły Jagdkommanda – stoczyli potyczkę z Niemcami. Oddział stracił swego dowódcę, kapitana Juliana Tadeusza Jagodzińskiego, oraz 7 żołnierzy. Pozostali ocaleli dzięki poświęceniu „Małgorzaty” (Marii Iwanickiej), która do wyczerpania amunicji osłaniała z broni maszynowej odwrót kolegów w bagna. Ciężko ranna dostała się do niewoli; przewieziona z kolegami do kwatery Jagdkommanda w Suchej Rzeczce, zamęczona została torturami. Prochy jej spoczywają we wspólnej mogile (dawne doły na śmieci) przy obecnej bazie augustowskiego hufca ZHP .

Bitwę tę upamiętnia kamień z tablicą pod starym dębem – pomnikiem przyrody – na skraju Okółka, przy drodze do Dworczyska. Mieszkańcy wioski znają nazwisko człowieka, który wydał Niemcom partyzantów”.

Najnowsze artykuły

Pijawki energetyczne, postacie… powłoki… pasożyty. Psycholog z ludzką twarzą

Ojciec, który nie przychodzi na osiemnastkę, matka, która rani w dniu ślubu, przyjaciółka, która zdradza. Barbara Paciukanis o ludziach, którzy żywią się naszą energią.

Ślepsk Malow Suwałki zagra w Pucharze CEV. Rywalem niemiecki Helios Grizzlys Giesen

Historyczny moment dla suwalskiej siatkówki. Ślepsk Malow Suwałki po...

Delegacja z estońskiego Võru z wizytą studyjną w Suwałkach

18 i 19 listopada w Suwałkach gościła delegacja z...

Suwalczanka Magdalena Sowul z nagrodą Hollywood Music in Media Awards

Magdalena Sowul, kompozytorka, producentka i wokalistka pochodząca z Suwałk,...

Budżet Suwałk na 2027 rok. Prawie 910 mln zł wydatków i 144,7 mln zł na inwestycje

Prawie 885 mln zł dochodów, blisko 910 mln zł wydatków i 144,7 mln zł na inwestycje. Zobacz, na co Suwałki wydadzą pieniądze w 2027 roku.
Reklama

Pozostałe artykuły

Suwalczanka Magdalena Sowul z nagrodą Hollywood Music in Media Awards

Magdalena Sowul, kompozytorka, producentka i wokalistka pochodząca z Suwałk, odebrała 18 listopada w Los Angeles nagrodę Hollywood Music in Media Awards (HMMA). Statuetkę przyznano...

Nowy James Bond dzieli internautów. Co trzeci oceniający wpis krytykuje wybór Roberta Pattinsona

Robert Pattinson nowym agentem 007. Według Instytutu Monitorowania Mediów 31% wpisów oceniających ten wybór było krytycznych.

Jaka ma być kultura w Suwałkach do 2035 roku? Miasto pyta mieszkańców

Do 2 grudnia trwają konsultacje projektu Strategii Rozwoju Kultury Miasta Suwałki do 2030 r. Badania Ipsos pokazują: 92% mieszkańców deklaruje udział w kulturze, regularnie tylko 23%. 78% twórców ma objawy wypalenia.