Są książki, które się po prostu czyta. I są takie, które otwierają drzwi do miejsca, w którym człowiek nagle przypomina sobie, że las nie jest „terenem zielonym”, tylko światem. Tak właśnie działa najnowsza publikacja Doroty Zawadzkiej i Grzegorza Zawadzkiego – „Puszcza Augustowska. Opowieść o wyjątkowej przyrodzie na polskim biegunie zimna…”. Książka ukazała się pod patronatem naszego cyklu Z półki Paśnego Buriata i właśnie rozpoczęła się jej przedsprzedaż.
Zamówienia można składać tutaj:
Przedsprzedaż książki „Puszcza Augustowska”
Puszcza Augustowska to nie jest zwykły kompleks leśny. To pozostałość dawnej Puszczy Grodzieńskiej, przestrzeń pogranicza, gdzie przez wieki nakładały się na siebie języki, religie, administracje i historie, które rzadko układają się w prostą narrację.
To tutaj, w sąsiedztwie miasta Augustów, las rozlewa się w sieć jezior, torfowisk i mokradeł, tworząc jeden z najbardziej złożonych ekosystemów w Polsce. Drugi po Borach Tucholskich tak zwarty kompleks leśny w kraju – ale o zupełnie innym charakterze: bardziej wodny. Autorzy książki prowadzą czytelnika przez tę przestrzeń. Nie ma tu folderowej Puszczy „do podziwiania”. Jest Puszcza jako system zależności – biologicznych, klimatycznych, historycznych.
Kto tu mieszka, kto tu wraca, kto tu zostaje
To książka, która nie tylko opisuje drzewa, ptaki, ssaki czy ryby, ale wzajemne powiązania. W tle pojawiają się także ludzie – dawni mieszkańcy tych terenów: Jaćwingowie, później społeczności polskie, litewskie, białoruskie, żydowskie i staroobrzędowcy. Pogranicze nie jest tu metaforą. Jest faktem geograficznym i kulturowym, który odciska się również w krajobrazie.
To, co wyróżnia tę publikację, to równowaga między opowieścią a wiedzą. Z jednej strony mamy narrację przystępną, wręcz gawędziarską. Z drugiej – solidne zaplecze naukowe, bo autorzy nie są obserwatorami z dystansu.
Dorota Zawadzka – ornitolożka, leśniczka, badaczka ptaków i ich siedlisk, od lat związana z Puszczą Augustowską. Grzegorz Zawadzki – ornitolog, leśnik, fotograf, badacz ekologii ptaków, autor prac naukowych dotyczących m.in. dzięcioła czarnego.
Ich wcześniejsze publikacje – „Ptaki jeziora Wigry” czy „Werbel, czyli zrozumieć dzięcioły” – już pokazywały, że potrafią mówić o przyrodzie bez uproszczeń, ale też bez akademickiego dystansu.

Fragment książki
„Tak się składa, że ani ja, ani nikt z mojej rodziny nie pochodzimy z Puszczy Augustowskiej. To moje miejsce na ziemi nie dlatego, że tu przyszłam na świat, ale dlatego, że je wybrałam.
Od 1989 roku prowadzę badania ptaków w Puszczy Augustowskiej. Urodziłam się w Warszawie i mieszkałam tam do skończenia studiów na Wydziale Leśnym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Po raz pierwszy przyjechałam do Puszczy Augustowskiej na wakacje z mamą, kiedy miałam 10 lat. Spędziłyśmy dwa tygodnie w ośrodku wypoczynkowym dla dziennikarzy nad jeziorem Pomorze. Z tego wyjazdu zapamiętałam monumentalne sosny (dziś wiem, że był to Rezerwat Pomorze, w którym sosny mają ponad 200 lat), kwitnące na poboczu drogi przegorzany, mnóstwo kań (czubajek) i jagód w lesie koło ośrodka oraz skąpane w słońcu jezioro.
Moje drugie spotkanie z puszczą odbyło się na początku czwartego roku studiów leśnych. Trzydniowe ćwiczenia terenowe z hodowli lasu odbywały się właśnie w Puszczy Augustowskiej. Oglądaliśmy głównie drzewostany gospodarcze, a nie piękne rezerwaty, ale i wtedy puszcza zachwyciła mnie swoją dzikością i różnorodnością. Jeszcze zanim skończyłam studia, mój mąż Jurek podjął pracę w Stacji Badawczej Instytutu Badawczego Leśnictwa w Krzywem koło Suwałk, gdzie w 1989 roku ulokowano siedzibę dyrekcji nowo powstałego Wigierskiego Parku Narodowego – mojego pierwszego miejsca pracy. I chociaż po kilku latach życia na skraju puszczy przenieśliśmy się z Krzywego do Radomia, to dzięki pracy w Wigierskim Parku Narodowym zdążyliśmy się nieuleczalnie uzależnić od Puszczy Augustowskiej.
Uzależnienie od puszczy i od ptaków zaszczepiliśmy także naszym synom, Stasiowi i Grzesiowi. Po wyprowadzce z Krzywego co roku jeździliśmy do puszczy, by kontynuować rozpoczęte podczas pracy w parku badania ptaków drapieżnych (stanowiących temat mojego doktoratu). Zatrzymywaliśmy się wtedy u przyjaciół, którzy podjęli pracę w Wigierskim Parku Narodowym. W końcu w 1997 roku kupiliśmy gospodarstwo w niewielkiej, śródleśnej wsi Okółek nad Czarną Hańczą, gdzie spędzamy kilka miesięcy w roku.
Od 30 lat moim miejscem w puszczy jest przedostatnie siedlisko w Okółku, z drewnianym domem zbudowanym blisko 100 lat temu na skarpie nad rzeką. Okazało się ono niezwykłe pod względem historycznym, choć poprzedni właściciele nie przekazali nam o nim wielu informacji. Ciekawe fakty o kupionym przez nas gospodarstwie znaleźliśmy w przewodniku po Suwalszczyźnie autorstwa Wojciecha Batury. Okazało się, że zagroda i ziemia stanowiły nadanie rządu powstańczego dla gospodarza, który w 1863 roku ocalił od głodu oddział powstańców. Granice posiadłości zostały wycięte szablami na drzewach, ale upadek powstania uniemożliwił realizację tej darowizny . Dopiero po 1918 roku, już w II Rzeczypospolitej, dziadek naszych gospodarzy, Józef Gryguć, odzyskał nadaną ziemię w wyniku procesu sądowego, podczas którego przedstawił powstańcze dokumenty.
W przewodniku Pojezierze Augustowsko-Suwalskie z 1938 roku znajduje się informacja:
We wsi Okółek żyje powstaniec nazwiskiem Gruguć, który opowiada o powstaniu. Otrzymał on od Taczanowskiego w imieniu Rządu Narodowego działkę leśną około 36 ha za dostarczanie żywności i zdobycie kasy rosyjskiej z nadleśnictwa Pomorze. Gruguć procesował się ze Skarbem Państwa o swoją działkę i w 1935 roku proces wygrał na podstawie zeznań świadków oraz dotąd widocznych znaków, które Taczanowski kazał szablami wyrąbać na drzewach.
Podobno do końca życia jeździł konno do Sejn, a zmarł w wieku blisko 90 lat na zapalenie płuc, którego nabawił się podczas defilady w rocznicę powstania styczniowego w Warszawie, na którą jeździł co roku.
Duży dom został zbudowany po 1920 roku – bez gwoździ, z drewna, które prawdopodobnie też stanowiło dar od rządu II Rzeczypospolitej. Na tym jednak nie kończy się historia tego miejsca. W sierpniu 1943 roku w naszym obecnym domu w Okółku obozowali partyzanci. Byli to żołnierze VIII Uderzeniowego Batalionu Kadrowego AK, przedzierający się z Warszawy w kierunku Wilna. Ktoś z miejscowych niestety zdradził Niemcom miejsce ich pobytu. Wojciech Batura opisuje to tak:
12 sierpnia 1943 roku – zaskoczeni przez doborowe siły Jagdkommanda – stoczyli potyczkę z Niemcami. Oddział stracił swego dowódcę, kapitana Juliana Tadeusza Jagodzińskiego, oraz 7 żołnierzy. Pozostali ocaleli dzięki poświęceniu „Małgorzaty” (Marii Iwanickiej), która do wyczerpania amunicji osłaniała z broni maszynowej odwrót kolegów w bagna. Ciężko ranna dostała się do niewoli; przewieziona z kolegami do kwatery Jagdkommanda w Suchej Rzeczce, zamęczona została torturami. Prochy jej spoczywają we wspólnej mogile (dawne doły na śmieci) przy obecnej bazie augustowskiego hufca ZHP .
Bitwę tę upamiętnia kamień z tablicą pod starym dębem – pomnikiem przyrody – na skraju Okółka, przy drodze do Dworczyska. Mieszkańcy wioski znają nazwisko człowieka, który wydał Niemcom partyzantów”.











