- Reklama -

Czy Suwałki mają przyszłość? Same drogi i mieszkania nie wystarczą

W Suwałkach powstają kolejne mieszkania, choć mieszkańców jest coraz mniej. Miasto przygotowuje tereny pod nowe inwestycje, ale tych dużych w ostatnich latach przybywa niewiele. Mamy coraz lepsze połączenia drogowe, a jednocześnie młodzi ludzie nadal wyjeżdżają. Podczas spotkania konsultacyjnego dotyczącego aktualizacji Strategii Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030 powracało pytanie, które wydaje mi się ważniejsze od wszystkich prognoz: czy potrafimy stworzyć gospodarcze warunki, dzięki którym ludzie będą chcieli tutaj żyć?

Miasto, w którym może zabraknąć mieszkańców

Nieczęsto zdarza się usłyszeć od prezydenta miasta, że za kilka czy kilkanaście lat może pojawić się problem z nadmiarem mieszkań. Zwłaszcza w mieście, w którym wciąż powstają nowe bloki, a kolejne inwestycje deweloperskie znajdują nabywców.

A jednak właśnie taka refleksja pojawiła się podczas spotkania konsultacyjnego dotyczącego aktualizacji Strategii Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030, które odbyło się w poniedziałek 16 listopada w Parku Naukowo-Technologicznym „Polska–Wschód” w Suwałkach.

Prezydent Suwałk Czesław Renkiewicz mówił o zmianach demograficznych, które już dziś wpływają na funkcjonowanie miasta, ale których najpoważniejsze konsekwencje możemy odczuć dopiero w kolejnych latach. Wskazywał, że w ostatnim pięcioleciu Suwałki straciły około dwóch tysięcy mieszkańców, podczas gdy przybyło ponad tysiąc mieszkań. Zastanawiał się, czy wszystkie planowane dziś inwestycje mieszkaniowe rzeczywiście zostaną zrealizowane i czy za jakiś czas nie zaczniemy mierzyć się z pustostanami.

To oczywiście nie jest prosta zależność. Mniejsza liczba mieszkańców nie musi oznaczać proporcjonalnego spadku zapotrzebowania na mieszkania. Zmienia się liczba osób w gospodarstwach domowych, standardy mieszkaniowe i sposób życia. Niektóre rodziny przeprowadzają się do sąsiednich gmin, nie zrywając przy tym związków z Suwałkami.

Nie zmienia to jednak faktu, że pytanie o przyszły popyt na mieszkania jest zasadne.

Prezydent wspomniał również o perspektywie zamknięcia jednego przedszkola i jednej szkoły podstawowej do około 2035 roku, jeżeli niekorzystne tendencje demograficzne będą się utrzymywać. Trudno o bardziej wymowny obraz zmian, które zwykle przedstawiamy za pomocą wykresów i tabel.

Szkołę można wyremontować, rozbudować, wyposażyć w nowoczesne pracownie. Znacznie trudniej sprawić, żeby za dziesięć lat było w niej wystarczająco dużo uczniów.

Nie są to wyłącznie suwalskie problemy.

Z opracowanej na potrzeby aktualizacji strategii diagnozy wynika, że w 2024 roku województwo podlaskie liczyło 1 132 641 mieszkańców, o ponad 56 tysięcy mniej niż w 2015 roku. Suwałki miały wówczas 68 143 mieszkańców. Według przywołanej w dokumencie prognozy GUS w 2060 roku może ich być już tylko 56 839.

Prognoza nie jest wyrokiem. Opisuje możliwy przebieg zmian przy określonych założeniach. Nie uwzględni wszystkich przyszłych decyzji politycznych, inwestycji, migracji ani przemian technologicznych.

Ale trudno ją również zignorować. Zwłaszcza że zmiany demograficzne nie zaczną się w 2060 roku. One już trwają.

Gospodarka, głupcze!

Podczas spotkania profesor Robert Ciborowski, jeden z autorów diagnozy, podkreślał rolę gospodarki. Bez silnej i odpornej gospodarki nie będzie silnego i odpornego województwa podlaskiego.

Od czasów prezydentury Billa Clintona minęło dużo czasu, ale hasło z jego kampanii wyborczej wciąż jest aktualne: „It’s the economy, stupid” – „Gospodarka, głupcze!”.

W przedstawionych założeniach aktualizacji strategii znalazły się trzy główne kierunki: konkurencyjna i odporna gospodarka, wysoka jakość życia i silny kapitał ludzki oraz spójny, policentryczny i bezpieczny region.

Wszystkie są ważne. Jednak bez dobrze funkcjonującej gospodarki niezwykle trudno realizować pozostałe. To właśnie gospodarka jest fundamentem.

Bo skąd mają pochodzić środki na edukację, ochronę zdrowia, transport publiczny czy kulturę? Co ma zatrzymywać młodych ludzi, jeśli nie znajdą tutaj atrakcyjnej pracy? Jak samorządy mają utrzymywać coraz bardziej rozbudowaną infrastrukturę, gdy kurczy się liczba mieszkańców i lokalna baza podatkowa?

Oczywiście nie wszystko można sprowadzić do pieniędzy. Ludzie nie wybierają miejsca zamieszkania wyłącznie na podstawie wysokości wynagrodzenia. Liczą się rodzina, przyjaciele, przyroda, poczucie bezpieczeństwa, dostęp do usług i zwyczajna sympatia do miejsca, w którym się żyje.

Tyle że te wszystkie atuty mogą okazać się niewystarczające, jeśli nie towarzyszą im możliwości zawodowe.

Prezydent Renkiewicz przyznał, że podczas rozmów z młodymi ludźmi właśnie perspektywy pracy pojawiają się na pierwszym miejscu. Mieszkanie, nawet jeśli jest ważne, nie zawsze okazuje się argumentem rozstrzygającym.

Firm przybywa. A inwestycje?

W 2024 roku w Suwałkach zarejestrowanych było 7746 podmiotów gospodarki narodowej, o blisko 12 procent więcej niż dziewięć lat wcześniej. Te dane mogą napawać optymizmem. Przedsiębiorczość nie zanika. Mieszkańcy zakładają firmy, prowadzą działalność, szukają swoich szans.

Ale liczba podmiotów wpisanych do REGON nie mówi jeszcze wszystkiego o kondycji lokalnej gospodarki. Nie dowiemy się z niej, ile przedsiębiorstw tworzy wysokopłatne miejsca pracy, ile inwestuje w nowe technologie, zwiększa produktywność czy zdobywa zagraniczne rynki.

Podczas konsultacji prezydent Suwałk zwracał uwagę na inny problem: niedostatek nowych dużych inwestycji. Mówił o przedsiębiorstwach, które przed rosyjską agresją na Ukrainę prowadziły znaczną część sprzedaży na rynkach wschodnich. Utrata tych rynków nie dla wszystkich okazała się przejściowym kłopotem. Niektóre firmy nadal próbują odbudować swoją pozycję.

Zwracał również uwagę, że w ostatnich latach w suwalskiej części specjalnej strefy ekonomicznej dominowały reinwestycje istniejących przedsiębiorstw, podczas gdy nowych przedsięwzięć było niewiele.

Nie chciałbym na tej podstawie ogłaszać stagnacji całej suwalskiej gospodarki. Do takiego wniosku potrzebowalibyśmy dokładniejszych danych o wartości inwestycji, zatrudnieniu, wynagrodzeniach i sytuacji poszczególnych branż.

Ale problem, o którym mówił prezydent Renkiewicz, wydaje się bardzo poważny.

Miasto ma tereny inwestycyjne, miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, infrastrukturę, przedsiębiorców i instytucje otoczenia biznesu. Znacznie poprawiła się również jego dostępność drogowa.

A jednak samo stworzenie warunków do inwestowania nie oznacza jeszcze, że inwestorzy się pojawią. Można przygotować atrakcyjną działkę pod fabrykę. Nie można nakazać przedsiębiorcy, żeby ją wybudował.

W październiku, po Forum Biznesowym Pogranicza, pisałem o tym, jak atmosfera zagrożenia geopolitycznego może wpływać na decyzje inwestorów i mieszkańców Suwalszczyzny. Nie chciałbym powtarzać tamtych rozważań, ale trudno całkowicie oddzielić je od obecnej dyskusji.

Położenie przy wschodniej granicy Unii Europejskiej jest jednocześnie naszym atutem i obciążeniem. W niektórych dziedzinach otwiera możliwości, w innych zwiększa koszty i niepewność.

Tyle że nawet najlepszy program rekompensowania tych kosztów nie zastąpi pytania, jaką gospodarkę chcemy tutaj rozwijać.

Czy zależy nam przede wszystkim na zwiększaniu liczby przedsiębiorstw? Na przyciąganiu dużych zakładów produkcyjnych? Na wspieraniu już istniejących firm w przechodzeniu do bardziej zaawansowanych technologicznie działalności?

A może powinniśmy próbować łączyć wszystkie te kierunki, pamiętając, że mają różne wymagania i nie przyniosą rezultatów w tym samym czasie?

Czy Białystok pociągnie za sobą całe województwo?

Jednym z pojęć, które podczas konsultacji powracało wielokrotnie, była policentryczność. Brzmi urzędowo. Nie jest też słowem, którego używamy na co dzień przy rozmowie o przyszłości Suwałk. Kryje się jednak za nim bardzo ważna idea.

Rozwój województwa nie powinien opierać się wyłącznie na jednym ośrodku. Potrzebuje również silnych miast subregionalnych i lokalnych, zdolnych zapewniać mieszkańcom pracę, usługi, edukację oraz możliwości rozwoju.

W przypadku województwa podlaskiego trudno nie zauważyć dominującej pozycji Białegostoku. Stolica województwa koncentruje znaczną część potencjału naukowego, gospodarczego, medycznego i administracyjnego.

Nie uważam tego za problem sam w sobie. Silny Białystok jest województwu potrzebny. Nie widzę żadnego sensu w przeciwstawianiu interesów jego mieszkańców interesom suwalczan czy łomżan.

Problem pojawia się wtedy, gdy zakładamy, że rozwój największego miasta automatycznie przełoży się na poprawę sytuacji pozostałych części regionu. Nie musi. Zresztą sami autorzy diagnozy zwracają uwagę na potrzebę rozprzestrzeniania się innowacji i korzyści rozwojowych poza obszar funkcjonalny Białegostoku.

To ważne rozróżnienie. Czym innym jest możliwość skorzystania z usług znajdujących się w stolicy województwa, a czym innym zdolność do samodzielnego tworzenia rozwoju gospodarczego.

Możemy przecież zbudować szybszą drogę do Białegostoku i dzięki temu ułatwić mieszkańcom Suwałk dojazd do specjalistycznego lekarza, na uczelnię czy do instytucji publicznej.

To będzie realna korzyść. Ale ta sama droga może również ułatwić młodym ludziom wyprowadzkę do miasta oferującego więcej atrakcyjnych miejsc pracy.

Nie twierdzę, że tak właśnie się stanie. Zwracam jedynie uwagę, że infrastruktura transportowa sama w sobie nie przesądza o kierunku przepływu ludzi, kapitału i korzyści gospodarczych.

Dlatego policentryczność nie powinna oznaczać wyłącznie lepszego skomunikowania mniejszych miast z Białymstokiem. Powinna oznaczać również wzmacnianie ich własnego potencjału.

Mamy instytucje. Czy potrafimy wykorzystać ich możliwości?

Suwałki nie zaczynają od zera.

Mamy przedsiębiorstwa produkcyjne, Suwalską Specjalną Strefę Ekonomiczną, Państwową Uczelnię Zawodową, Park Naukowo-Technologiczny „Polska-Wschód”. Mamy również przedsiębiorców, którzy przez lata potrafili rozwijać firmy mimo odległości od największych rynków i kolejnych gospodarczych wstrząsów.

Pytanie brzmi: jak uwolnić pełnię tego potencjału?

Wydaje się, że kluczową rolę powinien odgrywać Park Naukowo-Technologiczny. Dlaczego? Ponieważ jeżeli chcemy, żeby rozwój gospodarczy województwa był rzeczywiście policentryczny, potrzebujemy nie tylko infrastruktury i pieniędzy, lecz także instytucji zdolnych łączyć przedsiębiorców, naukowców, samorządy i ludzi z pomysłami.

Nie chodzi mi o tworzenie kolejnych projektów tylko dlatego, że można uzyskać na nie dofinansowanie. Raczej o rozpoznanie konkretnych potrzeb przedsiębiorstw i szukanie sposobów.

A co z tymi, którzy zostają?

Rozmowa o przyszłości regionu nie może ograniczać się do Suwałk i Białegostoku.

Podczas konsultacji Katarzyna Tomczyk, Przewodnicząca Rady Gminy Płaska, opowiadała o opuszczonych domach i problemach z transportem publicznym. W słabo zaludnionych miejscowościach regularne połączenia autobusowe trudno utrzymać na zasadach czysto komercyjnych.

Ale brak autobusu to nie tylko niedogodność. Dla starszej osoby może oznaczać trudność z dotarciem do lekarza. Dla młodego człowieka — ograniczony wybór szkoły albo pracy. Dla rodziny zastanawiającej się nad zamieszkaniem na wsi — argument, żeby wybrać inne miejsce.

W takich warunkach brak transportu może przyspieszać wyludnianie, a wyludnianie dodatkowo pogarszać opłacalność transportu.

Podobny mechanizm dostrzegam w ochronie zdrowia. Waldemar Kwaterski, dyrektor szpitala w Sejnach i radny Sejmiku Województwa Podlaskiego, zwracał uwagę na ogromne nierówności w rozmieszczeniu lekarzy.

Zaproponował nawet powrót do rozwiązań zobowiązujących osoby kształcone na koszt państwa do przepracowania określonego czasu w mniejszych ośrodkach. To rozwiązanie jest dla mnie oczywiste, ale zdaję sobie sprawę z tego, że w Polsce jest nierealizowalne. Gdyby było, któryś rząd przez tych ponad 30 lat wolnej Polski już by je wprowadził.

Możemy mieć coraz nowocześniejsze szpitale, a jednocześnie coraz większe trudności ze znalezieniem personelu. Możemy budować nowe drogi, ale nie zapewnić mieszkańcom transportu publicznego. Możemy remontować szkoły, w których będzie coraz mniej uczniów.

I znów wracamy do gospodarki.

Bo bez miejsc pracy, dochodów mieszkańców i odpowiednich zasobów finansowych coraz trudniej będzie utrzymywać usługi, od których zależy atrakcyjność całego regionu.

To nie znaczy, że każda mała miejscowość musi stać się samodzielnym ośrodkiem gospodarczym. Niektóre będą opierać się na powiązaniach z pobliskimi miastami, inne na turystyce, rolnictwie, usługach czy lokalnej przedsiębiorczości.

Ale trudno mówić o zrównoważonym rozwoju województwa, jeżeli nie potrafimy zapewnić jego mieszkańcom podstawowych warunków do życia niezależnie od miejsca zamieszkania.

Strategia nie zbuduje przyszłości za nas

Po spotkaniu zostałem z jeszcze jedną refleksją.

Przygotowana na potrzeby aktualizacji strategii diagnoza jest obszernym opracowaniem. Zawiera setki stron danych, analiz i opisów procesów zachodzących w województwie. Pokazuje problemy demograficzne, gospodarcze, społeczne, środowiskowe i infrastrukturalne.

Nie można więc powiedzieć, że nie wiemy, z jakimi wyzwaniami się mierzymy. Wiemy całkiem dużo. Pytanie brzmi: co z tą wiedzą zrobimy?

Podczas konsultacji przedstawiciele samorządu województwa podkreślali, że przygotowania do kolejnej perspektywy finansowej Unii Europejskiej będą wymagały konkretnych przedsięwzięć, oszacowanych kosztów, mierzalnych rezultatów i jasno określonych etapów realizacji.

To rozsądne podejście. Chociaż samo wpisanie przedsięwzięcia do strategii nie gwarantuje jeszcze jego sfinansowania. Zastanawiam się jednak, czy nie potrzebujemy czegoś jeszcze.

Nie tylko listy projektów, które chcielibyśmy zrealizować w najbliższych latach, lecz także konsekwencji w budowaniu rozwoju gospodarczego wykraczającej poza jedną kadencję samorządu i jedną perspektywę unijną.

Drogi, budynki i infrastruktura są ważne. Ale przecież nie budujemy ich dla samych inwestycji. Budujemy je po to, żeby mogły z nich korzystać kolejne pokolenia mieszkańców.

Podczas krótkiej rozmowy z profesorem Ciborowskim w kuluarach, już po zakończeniu konsultacji, powrócił również temat długofalowego myślenia o rozwoju państwa, który mocno wybrzmiał miesiąc temu na X Forum Biznesowym Pogranicza.

Trudno jest realizować wieloletnie strategie, gdy zmieniają się polityczne priorytety i instytucjonalne pomysły. To problem znacznie szerszy niż Suwałki czy województwo podlaskie.

Jednak właśnie w regionach, które zmagają się z depopulacją, oddaleniem od największych ośrodków gospodarczych i niepewnością geopolityczną, brak konsekwencji może okazać się szczególnie kosztowny.

Nie stać nas przecież na to, żeby co kilka lat zaczynać myślenie o przyszłości od nowa.

Kto będzie mieszkał w Suwałkach za dwadzieścia lat?

Kiedy wracam myślami do wystąpienia prezydenta Renkiewicza, w głowie pojawia się pewien obraz.

Miasto, w którym powstają mieszkania, choć mieszkańców ubywa. Miasto przygotowujące tereny pod nowe zakłady, choć inwestorów trudno przyciągnąć. Miasto posiadające szkoły, instytucje, infrastrukturę i ogromny potencjał, które jednocześnie musi zastanawiać się, czy za kilkanaście lat będzie miało wystarczająco dużo uczniów, pracowników i podatników.

Nie jest to obraz miasta upadającego. Jest to raczej obraz miasta, które znalazło się w momencie wymagającym zmiany sposobu myślenia o rozwoju.

Przez lata mogliśmy mierzyć postęp liczbą wybudowanych dróg, nowych obiektów, zrealizowanych inwestycji i pozyskanych dotacji. Wszystko to ma znaczenie. Wiele z tych przedsięwzięć rzeczywiście poprawiło jakość naszego życia. Ale być może dziś powinniśmy zadawać nieco inne pytania.

Ilu młodych ludzi znajduje tutaj pracę odpowiadającą ich aspiracjom? Ile firm potrafi konkurować na coraz bardziej wymagających rynkach? Ilu absolwentów wraca do Suwałk po studiach? Czy mieszkańcy mniejszych miejscowości mają rzeczywisty dostęp do usług, które pozwalają im godnie żyć?

I czy potrafimy stworzyć takie warunki, żeby ktoś, kto może mieszkać i pracować niemal wszędzie, świadomie wybrał właśnie Suwałki?

Nie wiem, czy uda nam się zatrzymać niekorzystne trendy demograficzne. Nie wiem również, czy przyszła strategia województwa przyniesie rozwiązania wystarczające, by znacząco zmienić sytuację gospodarczą Suwałk. Wiem natomiast, że nie powinniśmy mylić rozwoju infrastruktury z rozwojem miasta.

Bo nawet najlepiej przygotowane tereny inwestycyjne nie stworzą miejsc pracy bez przedsiębiorców. Nawet najnowocześniejsza szkoła nie zapewni przyszłości, jeśli zabraknie uczniów. A nowe mieszkania nie zatrzymają mieszkańców, którzy nie widzą tutaj perspektyw.

W październiku, po Forum Biznesowym Pogranicza, zastanawiałem się, czy nie pozwolimy, żeby strach przed wojną odebrał Suwałkom przyszłość.

Po listopadowych konsultacjach strategii województwa wraca do mnie inne pytanie.

A jeśli nawet uda nam się ochronić Suwałki przed wszystkimi zagrożeniami zewnętrznymi, czy potrafimy stworzyć wystarczająco silną gospodarkę, żeby za dwadzieścia albo trzydzieści lat nadal było to miasto, w którym ludzie chcą żyć?

Najnowsze artykuły

Pijawki energetyczne, postacie… powłoki… pasożyty. Psycholog z ludzką twarzą

Ojciec, który nie przychodzi na osiemnastkę, matka, która rani w dniu ślubu, przyjaciółka, która zdradza. Barbara Paciukanis o ludziach, którzy żywią się naszą energią.

Ślepsk Malow Suwałki zagra w Pucharze CEV. Rywalem niemiecki Helios Grizzlys Giesen

Historyczny moment dla suwalskiej siatkówki. Ślepsk Malow Suwałki po...

Delegacja z estońskiego Võru z wizytą studyjną w Suwałkach

18 i 19 listopada w Suwałkach gościła delegacja z...

Suwalczanka Magdalena Sowul z nagrodą Hollywood Music in Media Awards

Magdalena Sowul, kompozytorka, producentka i wokalistka pochodząca z Suwałk,...

Budżet Suwałk na 2027 rok. Prawie 910 mln zł wydatków i 144,7 mln zł na inwestycje

Prawie 885 mln zł dochodów, blisko 910 mln zł wydatków i 144,7 mln zł na inwestycje. Zobacz, na co Suwałki wydadzą pieniądze w 2027 roku.
Reklama

Pozostałe artykuły

Ślepsk Malow Suwałki zagra w Pucharze CEV. Rywalem niemiecki Helios Grizzlys Giesen

Historyczny moment dla suwalskiej siatkówki. Ślepsk Malow Suwałki po raz pierwszy w historii klubu zagra w europejskich pucharach. W 1/16 finału CEV Challenge Cup...

Gmina, która przetrwa 72 godziny blackoutu. Forum „Via Carpatia Smart Resilience” na Politechnice Białostockiej

Co zrobić, gdy w gminie nagle zabraknie prądu? Jak zabezpieczyć region przed cyberatakami i jak przenosić wyniki badań z uczelnianych laboratoriów do przemysłu? O...

Delegacja z estońskiego Võru z wizytą studyjną w Suwałkach

18 i 19 listopada w Suwałkach gościła delegacja z estońskiego Võru, miasta partnerskiego Suwałk. Gościom przewodniczył zastępca burmistrza Võru Jüri Kaver. Tematem wizyty studyjnej...