Spotkania autorskie odbywające się w ramach Roku Alfreda Wierusza-Kowalskiego w Suwałkach są okazją do rozmów i rozmyślań na temat historii Europy. Tym razem ze stereotypami i narodowymi mitami zmierzył się historyk z Sorbony – prof. Daniel Beauvois.
Autor książki Trójkąt ukraiński. Szlachta, carat i lud na Wołyniu, Podolu i Kijowszczyźnie 1793–1914” studiami Europy Wschodniej zajął się przypadkowo. Jego wykładowca zachęcił go do pogłębiania wiedzy na temat obszaru, gdzie stykają się ze sobą Polska, Rosja i Ukraina. Daniel Beauvois Kresy Wschodnie bada już od 50 lat. W tym czasie dotarł do materiałów archiwalnych, na podstawie których stworzył zaskakujący obraz tamtego okresu. Tematyka badań dla rodowitego Francuza była tak samo egzotyczna, jak malarstwo polskich monachijczyków dla ludzi Zachodu w XIX wieku. To porównanie w kontekście wystawy „Egzotyczna Europa”, otwartej w Muzeum Okręgowym w Suwałkach, nie jest więc przypadkowe.
Malarstwo prezentowane na tej ekspozycji podkreśla odmienność twórców kręgu monachijczyków. Lektury prezentowane podczas spotkań w ramach „Salonu Myśli od Książek Zależnych” związane są nierzadko z analizą i demitologizacją historii określonego czasu. Sielskie i harmonijne Kresy – jak wynika z badań Beauvois – takie w rzeczywistości nie były. Dekonstrukcja mitu świadomości narodowej, jedności i demokracji szlacheckiej przysporzyła Danielowi Beauvoisa zarówno sporo podziwu, jak i wrogości w środowisku naukowym.
Beauvois jest z wykształcenia polonistą i rusycystą. Jak sam podkreśla – historykiem został z wyboru. Publikacja „Trójkąt ukraiński”, omawiana podczas spotkania w Muzeum Okręgowym w czwartek, 29 maja dotyczy spojrzenia socjologicznego i historycznego na tereny sięgające od Wilna po Ukrainę (prof. Beauvois jest też autorem opracowania „Wilno – polska stolica kulturalna zaboru rosyjskiego 1803–1832”).
Francuz swoje obserwacje oparł na archiwaliach z Moskwy, Petersburga, Kijowa i Wilna. Pierwszą wizytę w Polsce odbył w 1968 roku. Odwiedził wtedy Warszawę i Kraków. – Wilno i Lwów to były wtedy tematy tabu. Nie było mowy o badaniach – wspomina prof. Beauvois, dodając, że materiały otrzymał od pracowników naukowych, którzy mimo panującej sytuacji chętnie pomagali mu w poszukiwaniach.
W 1974 roku prof. Beauvois odbył podróż do Moskwy, Leningradu i Wilna. Zakres jego badań również tam nie zjednał mu przychylności pracowników archiwum, miał spory problem z dostępem do materiałów. W trakcie swojej pracy naukowej jeszcze kilkakrotnie przeglądał materiały archiwalne na Wschodzie. Jego odkrycia i analizy sprawiły, że efektami jego pracy zainteresowali się m.in. Czesław Miłosz i Jerzy Giedroyć. Zresztą w „Kulturze Paryskiej” publikowano jego artykuły: Polacy na Ukrainie, pisano o jego badaniach: Ważna książka Daniela Beauvois; autor był też gościem polskiej audycji RFI: Rozmowa z Danielem Beauvois na temat jego kresowej „Trylogii”; Daniel Beauvois mówi o swojej książce „Polska-historia, kultura i społeczeństwo”.
W 1987 roku rof. Beauvois postanowił dokonać syntezy badań nad trójkątem Polska, Rosja, Ukraina podczas sesji naukowej. Zjawili się na niej głównie literaturoznawcy, ponieważ jak się okazało – historyków skupionych na tej tematyce właściwie nie było. Prof. Beauvois poświęcił swoje badania m.in. sytuacji zdeklasowania drobnej szlachty, przykładom niszczenia wsi szlacheckich, prześladowaniom rosyjskim, wyrugowaniom posiadaczy ziemskich, Beuvois obalił też mit demokracji szlacheckiej, czym wywołał burzę wśród historyków. – W historii nie ma prawdy i nie może jej być – zaznaczył w Suwałkach prof. Beauvois, odwołując się do czynników wpływających na ogląd, ocenę i analizę badacza danego obszaru lub tematyki. – Wszędzie jest „ziarno prawdy” – żartował podczas spotkania historyk, odwołując się do tytułu powieści Zygmunta Miłoszewskiego.
Spotkanie odbyło się z inicjatywy Elizy Ptaszyńskiej, kustosz Muzeum Okręgowego w Suwałkach.
Fot. Niebywałe Suwałki
