W czwartek, 12 września w Archiwum Państwowym w Suwałkach miała miejsce ogólnopolska konferencja naukowa: Między Orłem a Pogonią. Suwalszczyzna w latach 1918 – 1920. Jednym z tematów było powstanie sejneńskie – wystawa o tej tematyce, przygotowana przez IPN oddział w Białymstoku.
W czasie konferencji poruszone zostały takie tematy jak kwestia granic, POW, czy metody czczenia pamięci powstańców sejneńskich w Suwałkach. Uczestnicy wysłuchali wystąpień m.in.: Krzysztofa Skłodowskiego, Jarosława Schabieńskiego i Tomasza Naruszewicza.
Wstęp do prelekcji prof. dr Valdasa Rakutisa – Powstanie sejneńskie 1919 r. w oczach Litwinów:
Zmienne losy Suwalszczyzny w pierwszych latach niepodległości Polski były przedmiotem ogólnopolskiej konferencji naukowej pt. Między Orłem a Pogonią. Suwalszczyzna w latach 1918-1920 zorganizowanej wspólnie przez białostocki Oddział Instytutu Pamięci Narodowej oraz Archiwum Państwowe w Suwałkach i Augustowsko-Suwalskie Towarzystwo Naukowe.
Gdy w Warszawie, Krakowie, Łodzi i wielu innych miastach byłego Królestwa Polskiego oraz Galicji koniec 1918 r. oznaczał początek upragnionej wolności, mieszkańcy Suwalszczyzny nadal nie byli pewni swego losu. Pokonani w I wojnie światowej Niemcy nie od razu rozpoczęli ewakuację wojsk z okupowanych terenów. Realizując swoją politykę, korzystali z możliwości podsycania antagonizmów między Polakami a Litwinami, dążącymi do przejęcia władzy na spornym terenie, którym stała się m.in. południowa część b. guberni suwalskiej. W tych okolicznościach rozwijała się tu polska działalność niepodległościowa, zarówno w formach legalnych, jak Tymczasowa Rada Obywatelska Okręgu Suwalskiego, jak i tajnych, o charakterze zbrojnym, jak Polska Organizacja Wojskowa. Decyzja mocarstw o tymczasowym podziale Suwalszczyzny między Polską a Litwę z 26 lipca 1919 r. i ostateczne opuszczenie tych ziem przez wojska niemieckie niespełna miesiąc później, nie przyniosły mieszkańcom upragnionego pokoju. 23 sierpnia tr. rozpoczęło się powstanie, którego celem było odzyskanie dla Polski choćby zachodniej części Sejneńszczyzny, administrowanej przez władze i zajętej przez wojska litewskie. Sukces powstańców okupiony został poległymi w walce i wzrostem wrogości między tworzącymi niegdyś jedno państwo Polakami i Litwinami. Rok później na krótko sporne terytorium ponownie zajęły wojska litewskie, korzystając z trudnej sytuacji Polski w wojnie z bolszewicką Rosją. Zwycięstwa w bitwach warszawskiej i niemeńskiej ostatecznie przypieczętowały przynależność państwową południowej Suwalszczyzny do Polski.
Z katalogu wystawy „Powstanie sejneńskie 1919” – Józef Piłsudski z wizytą w Suwałkach i Sejnach (12-13 września 1919 r.), Karolina Dobek, IPN w Białymstoku (fragment):
Wieści o zwycięskim powstaniu szybko rozeszły się po kraju. Już dwa tygodnie po zakończeniu walk odbyła się ogromna uroczystość – 12 września do Suwałk przybył Józef Piłsudski. Na tę okazję niemal całe miasto zostało specjalnie ozdobione w biało-czerwone barwy. Ustawiono także cztery bramy triumfalne. Przy ostatniej, największej z nich, władze wojskowe i lokalne, delegacje instytucji ze sztandarami oraz mieszkańcy miasta owacyjnie powitali Naczelnika Państwa.
(…) Popołudnie 13 września 1919 r. stało się jednym z najważniejszych w historii Sejn. Wizyta Józefa Piłsudskiego przyciągnęła tłumy z wyzwolonego przez Polaków powiatu sejneńskiego. Na tę okazję przygotowano wystawną bramę powitalną, w której Naczelnika Państwa powitał tradycyjnie chlebem i solą gospodarz miasta, burmistrz Jan Mittag.
Fot. Niebywałe Suwałki
Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Między Orłem a Pogonią” w Archiwum Państwowym w Suwałkach
